યે હો ક્યા રહાં હૈ? ફેબ્રુઆરીની ‘‘ઠંડક'' કયાં ગુમ થઈ ગઈ?
હવામાનમાં પરિવર્તન આપી રહ્યા છે ખતરનાક સંકેતઃ ભારતમાં શીત લહરની પેટર્ન બદલાઈઃ જાન્યુ.માં માત્ર ૨૪ દિવસ ઠંડી જોવા મળીઃ ફેબ્રુ.માં એકપણ નહિં: પાંચ વર્ષમાં પહેલીવાર બન્યું
નવી દિલ્હી,તા.૨૫: ભારતમાં ગ્રીન લહેર હવે બદલાઈ રહ્યો છે. ડાઉન ટુ અર્થ (DTE) વિશ્લેષણમાં જાણવા મળ્યું છે કે આ ઘટનાઓ હવે મુખ્ય શિયાળાના મહિનાઓ સુધી મર્યાદિત છે. ભારતમાં ઠંડીની લહેરનેી પેટર્ન બદલાઈ રહી છે. ૨૦૨૬ માં, જાન્યુઆરીમાં ઠંડીના ૨૪ દિવસો નોંધાયા હતા, પરંતુ ફેબ્રુઆરીમાં એક પણ નહીં. આ પાંચ વર્ષમાં પહેલી વાર બન્યું છે. કુલ ૨૪ ઘટનાઓ ૧૫ રાજ્યોમાં ફેલાયેલી હતી, જે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં બીજી સૌથી ઓછી છે. ઠંડીના લહેર હવે મુખ્ય શિયાળાના મહિનાઓ સુધી મર્યાદિત નથી. સમય અને અવકાશ સાથે તે બદલાઈ રહી છે. તે હવે શિયાળાના મહિનાઓ (જાન્યુઆરી-ફેબ્રુઆરી) સુધી મર્યાદિત નથી. તેમનો સમય અને સ્થાન બંને બદલાઈ રહ્યા છે, જેનાથી હવામાનની અનિﾍતિતા વધી રહી છે.
આ વર્ષે, જાન્યુઆરીમાં દેશભરમાં કુલ ૨૪ ઠંડીના મોજાના દિવસો બન્યા, પરંતુ ફેબ્રુઆરીમાં એક પણ ઠંડીનો દિવસ આવ્યો નહીં. શિયાળાની ઋતુ ૨૮ ફેબ્રુઆરીએ સમાપ્ત થાય છે. IMD અનુસાર, તાપમાન હવે સામાન્ય કરતા ૨-૪ ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધુ રહેવાની ધારણા છે. રાજસ્થાન, હિમાચલ પ્રદેશ અને હરિયાણાના કેટલાક વિસ્તારોમાં છેલ્લી ઠંડી ૨૫ જાન્યુઆરીએ જોવા મળી હતી, જ્યારે હિમાચલમાં ઠંડી ૨૭ જાન્યુઆરી સુધી ચાલુ રહી હતી.
આનાથી ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ઠંડી ૨૭ જાન્યુઆરી સુધી ચાલુ રહ્યો. ફેબ્રુઆરીમાં ઠંડી ૨૦૨૬ એ પહેલો મહિનો હતો જેમાં ઠંડી ૨૦૨૨માં નહોતી આવી. ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૫ સુધી, ફેબ્રુઆરીમાં ઠંડી ૨૦૨૨માં છ, ૨૦૨૩માં એક, ૨૦૨૪માં સાત અને ૨૦૨૫માં પાંચ દિવસ રહ્યા.
સમગ્ર શિયાળાની ઋતુ (જાન્યુઆરી-ફેબ્રુઆરી) દરમિયાન, ૨૦૨૬માં કુલ ૨૪ ઠંડી ૨૦૨૬ દિવસ જોવા મળ્યા, જે ૧૫ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં ફેલાયેલા હતા. આ છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં બીજો સૌથી ઓછો આંકડો છે (૨૧ દિવસ ૨૦૨૩માં સૌથી ઓછો હતો). ૨૦૨૪માં ૩૮ દિવસ, ૨૦૨૨માં ૩૦ દિવસ અને ૨૦૨૫માં ૨૬ દિવસ હતા.
IMD મુજબ, ઠંડા દિવસોઃ મહત્તમ તાપમાન સામાન્ય કરતાં ૪.૫ થી ૬.૪ ડિગ્રી નીચે.
કઠોર ઠંડા દિવસોઃ સામાન્ય કરતાં ૬.૪ ડિગ્રી નીચે.
શીત લહેરઃ લઘુત્તમ તાપમાન સામાન્ય કરતાં ૪.૫ થી ૬.૪ ડિગ્રી નીચે.
કઠોર ઠંડા લહેરઃ સામાન્ય કરતાં ૬.૪ ડિગ્રી નીચે.
આ પણ વાંચોઃ એન્ટાર્કટિકા...વધતી ગરમી અને આબોહવા પરિવર્તનનો ભોગ બનેલા, બરફ ઝડપથી પીગળી રહ્યો છે.
સ્થાનમાં વધુ ફેરફાર?
૨૦૨૨ થી ૨૦૨૬ સુધી, શીત લહેરો મોટે ભાગે ઉત્તર, ઉત્તરપﾍમિ અને મધ્ય ભારતમાં કેન્દ્રિત હતા, પરંતુ દર વર્ષે તેનો ફેલાવો બદલાતો રહે છે.
૨૦૨૨:૧૪ રાજ્યોમાં ૩૦ દિવસ, દક્ષિણ કે દક્ષિણપૂર્વમાં કોઈ અસર નહીં.
૨૦૨૩: ૧૭ રાજ્યોમાં વ્યાપક ફેલાવો (૫ વર્ષમાં સૌથી વધુ), પરંતુ કુલ માત્ર ૨૧ દિવસ. તેલંગાણા અને કર્ણાટકમાં પણ શીત લહેરનો અનુભવ થયો.
૨૦૨૪: ૩૮ દિવસ, પરંતુ માત્ર ૧૩ રાજ્યો સુધી મર્યાદિત.
૨૦૨૫: ફક્ત ૯ રાજ્યો, પરંતુ તેલંગાણામાં એક દિવસ.
૨૦૨૬: ત્યારબાદ ૧૫ રાજ્યોમાં ફેલાયું (૨૦૨૩ પછી બીજા ક્રમે), કર્ણાટક દક્ષિણમાં એકમાત્ર પ્રભાવિત રાજ્ય હતું. ઓડિશામાં પણ ૭ શીત લહેર/ઠંડા દિવસનો અનુભવ થયો.
સમયમાં મોટો ફેરફારઃ ચોમાસા પછીના સમયમાં વધારો
નવેમ્બર-ડિસેમ્બર (ચોમાસા પછી) માં ઠંડી ઓછી વાર આવે છે અને જાન્યુઆરી-ફેબ્રુઆરી (શિયાળા) માં વધુ વાર આવે છે. ૨૦૨૨-૨૦૨૪માં, શિયાળામાં ૬૫-૭૨% ઘટનાઓ બની હતી. જોકે, ૨૦૨૫માં, પરિસ્થિતિ ઉલટી થઈ - ૬૫% (૪૯ દિવસ, ૫ વર્ષમાં સૌથી વધુ) ચોમાસા પછીના સમયમાં અને શિયાળામાં માત્ર ૩૫%.
નવેમ્બર ૨૦૨૫માં, ફક્ત ૨૦ દિવસ (૨૦૨૨ કરતા ૧૦ ગણા વધુ) ઠંડીનો અનુભવ થયો, જે ૭ નવેમ્બરથી શરૂ થયો. તેઓ ૧૩ રાજ્યોમાં ફેલાયેલા છે, જે ઉત્તરપﾍમિ, મધ્ય, પૂર્વ, ઉત્તરપૂર્વ અને દક્ષિણના તમામ પ્રદેશોને આવરી લે છે. આ દર્શાવે છે કે શીત લહેરો હવે શિયાળાના મુખ્ય મહિનાઓ સુધી મર્યાદિત નથી.
કારણ અને અસર?
વિશ્લેષણ સૂચવે છે કે ૨૦૨૩ જેવી પરિસ્થિતિઓ (અલ નીનો થવાની શક્યતા) ફેબ્રુઆરીમાં ઓછી ઠંડીનું કારણ બની શકે છે. ગયા વર્ષે, લા નીનાના કારણે દક્ષિણ, મધ્ય અને પૂર્વમાં વધુ ઠંડી પડી હતી. અલ નીનો શિયાળાનો અંત વહેલો લાવી શકે છે અને ઉનાળામાં તીવ્રતા લાવી શકે છે. ઠંડા મોજાનો અભાવ ઘઉં જેવા રવિ પાકને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, કારણ કે ઠંડી પાક માટે જરૂરી છે.
વિશ્લેષણ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ભારતમાં ઠંડા મોજાની પેટર્ન બદલાઈ રહી છે - વહેલા આવી રહી છે, વધુ કે ઓછી ફેલાઈ રહી છે અને વધુ અનિયમિત બની રહી છે. આ નાના વધઘટ હવામાન પરિવર્તનને કારણે મોટા ફેરફારોનો સંકેત હોઈ શકે છે. ખેડૂતો, આરોગ્ય અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન માટે વધુ સારી તૈયારી કરવા માટે આને સતત ટ્રેક કરવું મહત્વપૂર્ણ છે.(૪૦.૩૭)
(3:01 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
