નવી દિલ્‍હી,તા.૨૬: કેન્‍દ્ર સરકાર આગામી બજેટ સત્રના બીજા તબક્કા (૯ માર્ચ-૨ એપ્રિલ) દરમિયાન સંસદમાં એક નવું બીજ બિલ રજૂ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ બિલ દેશમાં બીજ નિયમન સંબંધિત હાલના કાનૂની માળખામાં વ્‍યાપક ફેરફારો કરશે. એકવાર અમલમાં આવ્‍યા પછી, નકલી અથવા નોંધણી વગરના બીજના વેચાણ સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. પ્રસ્‍તાવિત કાયદો હાલના બીજ અધિનિયમ ૧૯૬૬ ને બદલશે, જે હાલમાં ફક્‍ત સૂચિત બીજ જાતોનું નિયમન કરે છે.

કેન્‍દ્ર સરકારનું પ્રસ્‍તાવિત બીજ બિલ, ૨૦૨૫, લગભગ ૬ દાયકામાં કૃષિ બીજ ક્ષેત્રમાં સૌથી મોટો માળખાકીય ફેરફાર માનવામાં આવે છે. આ બિલનો હેતુ બીજની ગુણવત્તા, પારદર્શિતા અને ટ્રેસેબિલિટી સુનિﾍતિ કરવાનો છે. જોકે, પ્રશ્ન એ છે કે શું તે ખેડૂતોના હિતોનું રક્ષણ કરશે કે પછી તે નાના ઉત્‍પાદકો અને પરંપરાગત સ્‍થાનિક પ્રણાલીઓ પર વધારાનું દબાણ લાવશે? આ પ્રશ્નના જવાબ માટે નવા બીજ બિલની રાહ જોવી પડશે.

કૃષિ અને ખેડૂત કલ્‍યાણ વિભાગે આંતર-મંત્રીમંડળ પરામર્શ અને કાનૂની ચકાસણી પૂર્ણ કરી હોવાનું જાણવા મળે છે. આ ડ્રાફટને મંજૂરી માટે કેન્‍દ્રીય મંત્રીમંડળને મોકલવામાં આવશે. મંત્રીમંડળની મંજૂરી પછી, તેને બજેટ સત્રના બીજા તબક્કા દરમિયાન સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવી શકે છે. આ પગલું એવા સમયે લેવામાં આવ્‍યું છે જ્‍યારે દેશનું બીજ બજાર આશરે રૂ.૪૦,૦૦૦ કરોડનું હોવાનો અંદાજ છે અને ૨૦૨૪-૨૫ માટે દેશની વાર્ષિક બીજ જરૂરિયાત ૪.૮૨ મિલિયન ટન હોવાનો અંદાજ છે.

સરકાર માને છે કે આ ઝડપથી વિકસતા અને ટેકનોલોજી-સંચાલિત ક્ષેત્ર માટે એક મજબૂત કાનૂની માળખું આવશ્‍યક છે, જે ગુણવત્તા સુનિﾍતિ કરે છે અને નકલી બીજ અટકાવે છે.

આ બીજ બિલ રજૂ થવાથી સ્‍થાનિક અને પરંપરાગત જાતો માટે નોંધણી પ્રક્રિયા જાટિલ બની શકે છે, નાના ઉત્‍પાદકો માટે અવરોધો ઉભા થઈ શકે છે. નાના ડીલરો/નર્સરીઓ માટે ડિજિટલ પાલન પડકારજનક બની શકે છે. ડેટા અપલોડિગ અને નોંધણીમાં ભૂલો દંડમાં પરિણમશે. ડિજિટલ ઇન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચરનો અભાવ ધરાવતા વિસ્‍તારોમાં અમલીકરણ મુશ્‍કેલ બનશે.

સરકારના નવા બીજ બિલમાં નકલી બીજના વેચાણ માટે કડક દંડ લાદવામાં આવશે. આમાં ૧૦ લાખથી ૩૦ લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ, વારંવાર દોષિત ઠેરવવા અને ત્રણ વર્ષ સુધીની કેદ અને નોંધણી રદ કરવાનો સમાવેશ થાય છે.