તાજેતરના અહેવાલો અને તબીબી સંશોધનો મુજબ, આપણે દરરોજ જે પ્લાસ્ટિક ટૂથબ્રશનો ઉપયોગ કરીએ છીએ તે સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. 

અંગ્રેજી ભાસ્કરના પ્રસિદ્ધ થયેલા એ અહેવાલ મુજબ પ્લાસ્ટિકના બ્રશમાં રહેલા સૂક્ષ્મ કણો (માઈક્રોપ્લાસ્ટિક્સ) અને કેમિકલ્સ માત્ર મોઢાના સ્વાસ્થ્યને જ નહીં, પરંતુ શરીરના આંતરિક અંગો જેવા કે ફેફસાં, લોહી અને મગજના પેશીઓને પણ નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

પ્લાસ્ટિક ટૂથબ્રશથી થતું નુકસાન: સામાન્ય રીતે ટૂથબ્રશ બનાવવા માટે પોલીપ્રોપીલીન અથવા નાયલોન જેવા પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ થાય છે. જ્યારે આપણે બ્રશ કરીએ છીએ, ત્યારે તેના ઘર્ષણથી પ્લાસ્ટિકના અતિ સૂક્ષ્મ કણો છૂટા પડી શકે છે, જે લાળ દ્વારા શરીરમાં પ્રવેશે છે. આ કણો લોહીના પ્રવાહમાં ભળીને લોહીના બંધારણને અસર કરે છે. આ ઉપરાંત, શ્વાસ લેતી વખતે અથવા બ્રશ કરતી વખતે આ માઈક્રોપ્લાસ્ટિક્સ ફેફસાં સુધી પહોંચી શકે છે, જેનાથી લાંબા ગાળે શ્વસનતંત્રની બીમારીઓ થઈ શકે છે. 

સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે આ ઝેરી તત્વો બ્લડ-બ્રેઈન બેરિયરને ઓળંગીને મગજની પેશીઓ પર પણ નકારાત્મક અસર કરી શકે છે, જે ન્યુરોલોજીકલ સમસ્યાઓ નોતરી શકે છે.

પ્લાસ્ટિકના જોખમી કેમિકલ્સ: ઘણા પ્લાસ્ટિક બ્રશમાં બીપીએ (બિસ્ફેનોલ એ) અને થેલેટ્સ જેવા રસાયણો હોય છે. આ કેમિકલ્સ હોર્મોનલ અસંતુલન માટે જવાબદાર ગણાય છે. ગરમ પાણીથી બ્રશ ધોવાથી કે જૂના ઘસાયેલા બ્રશ વાપરવાથી આ કેમિકલ્સ વધુ માત્રામાં મુક્ત થાય છે.

સુરક્ષિત વિકલ્પો: સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણ બંનેને ધ્યાનમાં રાખીને નિષ્ણાતો નીચે મુજબના વિકલ્પો અપનાવવાની સલાહ આપે છે:

(૧) વાંસનું ટૂથબ્રશ (બામ્બુ ટૂથ બ્રશ): આ સૌથી શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. તે કુદરતી રીતે વિઘટનશીલ છે અને તેમાં હાનિકારક પ્લાસ્ટિક કે કેમિકલ્સ હોતા નથી. (૨) દાતણ: લીમડા કે બાવળનું દાતણ વર્ષોથી ભારતીય પરંપરાનો ભાગ છે. તે એન્ટી-બેક્ટેરિયલ ગુણો ધરાવે છે અને સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે. (૩) બાયો-પ્લાસ્ટિક બ્રશ: મકાઈના સ્ટાર્ચ કે અન્ય વનસ્પતિજન્ય સામગ્રીમાંથી બનેલા બ્રશનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. (૪) નેચરલ બ્રિસ્ટલ્સ: પ્રાણીઓના વાળ (જેમ કે પિગ હેર) માંથી બનેલા બ્રિસ્ટલ્સ પણ નાયલોનનો સારો વિકલ્પ છે.

સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે જાગૃત રહીને પ્લાસ્ટિકનો ત્યાગ કરવો એ લાંબા ગાળાના નિરોગી જીવન માટે અનિવાર્ય છે.*