જીગરી મિત્રો ઇરાન-ઇઝરાયલ કેવી રીતે બન્યા કટ્ટર દુશ્મન ?
દોસ્ત-દોસ્ત ના રહા.... વર્ષ ૧૯૪૮ માં ઇઝરાયલની સ્થાપના વખતે તુર્કી બાદ ઇરાન માન્યતા આપનાર બીજો મુસ્લીમ દેશ હતોઃ ૧૯૭૯માં ઇરાનમાં ખામેનેઇની ઇસ્લામિક ક્રાંતિથી બંને દેશના સંબંધો વણસવાની શરૂઆત થયેલ
નવી દિલ્હી, તા. ૩ : અમેરિકા અને ઇઝરાયલ સતત ઇરાન પર હુમલો કરી રહ્યા છે. આ હુમલામાં ઇરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયતુલ્લાહ અલી ખામેનેઈની પણ હત્યા થઈ છે. આ યુદ્ધે વિશ્વભરના લોકોને ભયભીત કર્યા છે. હવે સવાલ એ છે કે, મધ્ય પૂર્વના બે દેશો વચ્ચેની મિત્રતા દુશ્મનીમાં કેવી રીતે ફેરવાઈ?
ઈઝરાયલે કરેલા હુમલાના જવાબમાં ઇરાને ઇઝરાયલ, સાઉદી અરેબિયા, કતાર, સંયુક્ત આરબ અમીરાત, ઓમાન અને કુવૈત સહિત અનેક દેશો પર મિસાઇલો ધડાધડ મિસાઈલો છોડી દીધી છે, જેનાથી તણાવ વધુ વધી ગયો છે. ઇઝરાયલ અને ઇરાન વચ્ચેની આજની દુશ્મનાવટના મૂળ ઇતિહાસમાં ઊંડા છે.
વર્ષ ૧૯૪૮માં ઇઝરાયલની સ્થાપના સમયે, તુર્કી પછી ઇરાન ઇઝરાયલને એક રાષ્ટ્ર તરીકે માન્યતા આપનાર બીજો મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતો દેશ હતો. તે સમયે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો સૌહાર્દપૂર્ણ હતા, પરંતુ સમય જતાં, બધુ જ ઉલટું થઈ ગયું હતું.
વર્ષ ૧૯૭૯ સુધી, ઇઝરાયલ અને ઇરાન વચ્ચેના સંબંધો મૈત્રીપૂર્ણ હતા. તે સમયે ઇઝરાયલ પહલવી રાજવંશના શાહો હેઠળ રાજાશાહી અને અમેરિકાનો મુખ્ય સાથી હતો. ઇઝરાયલના સ્થાપક, ડેવિડ બેન-ગુરિયને, તેના આરબ પડોશીઓની નારાજગી છતાં, ઈરાન સાથે મિત્રતાનો પાયો નાખ્યો હતો. જોકે, ઈરાને ૧૯૪૮ની પેલેસ્ટાઇન વિભાજન યોજનાનો વિરોધ કર્યો હતો. તેમ છતાં, તેણે ઇઝરાયલને માન્યતા આપી.
પરંતુ વર્ષ ૧૯૭૯માં આયતુલ્લાહ ખામેનેઈની ઇસ્લામિક ક્રાંતિએ બધું બદલી નાખ્યું હતું. ખામેનેઈએ ક્રાંતિકારીઓએ શાહને ઉથલાવી દઈને ઇસ્લામિક રિપબ્લિકની સ્થાપના કરીને પોતાને દલિતોના રક્ષક જાહેર કરીને યુએસ અને ઇઝરાયલી સામ્રાજ્યવાદ ને નકારી કાઢયો હતો. નવી સરકારે ઇઝરાયલ સાથેના તમામ સંબંધો તોડી નાખ્યા, ઇઝરાયલી પાસપોર્ટ અમાન્ય કર્યા અને તેહરાન દૂતાવાસ પેલેસ્ટાઇન લિબરેશન ઓર્ગેનાઇઝેશન ને સોંપી દીધો, જે પેલેસ્ટાઇન રાજ્ય માટે સંઘર્ષ કરી રહી હતી.
ઇન્ટરનેશનલ ક્રાઇસિસ ગ્રુપ સેન્ટર ખાતે ઈરાન પ્રોગ્રામના ડિરેક્ટર અલી વેઈઝના મતે, ઇઝરાયલ વિરોધીતા નવી ઈરાની સરકારની મુખ્ય નીતિઓનો એક ભાગ હતી. તે સમયે, ઘણા ઈરાની નેતાઓ લેબનોનમાં પેલેસ્ટાઇનીઓ સાથે ગુરિલ્લા યુદ્ધમાં સામેલ હતા, જેણે તેમની સહાનુભૂતિ ઊંડી રીતે હતી. નવું ઈરાન પોતાને ઇસ્લામિક શક્તિ તરીકે રજૂ કરવા માંગતું હતું. આ કારણોસર, તેણે પેલેસ્ટિનિયન હિતનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો, જેને મોટાભાગના આરબ મુસ્લિમ દેશોએ તે સમયે છોડી દીધો હતો. ખામેનેઈએ પેલેસ્ટિનિયન હિત પર પોતાનો દાવો રજૂ કર્યો, અને તેહરાનમાં મોટા પ્રદર્શનો સામાન્ય બન્યા હતા.
ઇઝરાયલમાં ઈરાની વિરોધી ભાવના ૧૯૯૦ના દાયકા સુધી મજબૂત બની ન હતી, કારણ કે તે સમયે સદ્દામ હુસૈનનું ઇરાક એક મોટો ખતરો હતું.
ઇઝરાયલે ઈરાન-કોન્ટ્રા ડીલમાં પણ ભૂમિકા ભજવી હતી, જ્યાં અમેરિકાએ ઈરાન યુદ્ધ માટે ઈરાનને શષાો પૂરા પાડ્યા હતા. જો કે, ઇઝરાયલે પાછળથી ઈરાનને અસ્તિત્વના ખતરા તરીકે જોયું.
સાઉદી અરેબિયા જેવા વિરોધીઓને દૂર કરવા માટે, ઈરાને એક્સિસ ઓફ રેઝિસ્ટન્સ નેટવર્ક બનાવ્યું, જેમાં હિઝબુલ્લાહ જેવા સંગઠનોનો સમાવેશ થાય છે, જે લેબનોનથી યમન સુધી ફેલાયેલા છે. ઇઝરાયલે આ જૂથો સામે ઙ્કશેડો વોરઙ્ઘ તરીકે ઓળખાતા હુમલાઓ શરૂ કર્યા, જ્યાં બંને પક્ષો સત્તાવાર પુષ્ટિ વિના કાર્ય કરે છે.
ઇઝરાયલનું પ્રાથમિક ધ્યાન ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને રોકવાનું છે. તે ઈરાનના નાગરિક ઉદ્દેશ્યના દાવાને નકારી કાઢે છે. સ્ટક્સનેટ વાયરસ દ્વારા ઈરાનની સુવિધાઓને નુકસાન થયું હતું. ઈરાન ૨૦૨૦માં વૈજ્ઞાનીક મોહસેન ફખરીઝાદેહની હત્યા માટે ઇઝરાયલને દોષી ઠેરવે છે.
(2:20 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
