હરિદ્વાર | તા. 03: ભારતની પ્રાચીન શિક્ષણ પરંપરા અને વર્તમાન જરૂરિયાતો વચ્ચેના સેતુ સમાન વિચારો રજૂ કરતા યોગ ઋષિ બાબા રામદેવે શિક્ષણ ક્ષેત્રે 'સાંસ્કૃતિક ક્રાંતિ'ની હિમાયત કરી છે. ધ ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા સાથેની ખાસ વાતચીતમાં તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, ભારતની વર્તમાન શિક્ષણ પ્રણાલી હજુ પણ વસાહતી માનસિકતાના પાયા પર ઉભી છે, જેને જડમૂળથી બદલીને 'વૈશ્વિક ગુરુકુળ' મોડેલમાં પરિવર્તિત કરવાની તાતી જરૂર છે.
મેકોલેનું શિક્ષણ અને 'માનસિક ગુલામી'
બાબા રામદેવે ઇતિહાસના પાના ઉથલાવતા જણાવ્યું કે, 1835 માં થોમસ બેબિંગ્ટન મેકોલેએ જે શિક્ષણ પદ્ધતિ દાખલ કરી હતી, તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતીયોના મન પર પશ્ચિમી સંસ્કૃતિનું પ્રભુત્વ સ્થાપિત કરવાનો હતો. તેમના મતે, આ પદ્ધતિએ ભારતને સાક્ષર તો બનાવ્યું પરંતુ આત્મગૌરવ છીનવી લીધું. રામદેવજી કહે છે, "શિક્ષણ એવું હોવું જોઈએ જે અનુકરણ કરનારા કર્મચારીઓ નહીં, પરંતુ સંશોધન કરનારા સર્જકો પેદા કરે." તેઓ માને છે કે જ્યાં સુધી આપણે આપણા મૂળિયાં એટલે કે ગુરુકુળ પરંપરાને આધુનિકતા સાથે નહીં જોડીએ, ત્યાં સુધી સાચી આઝાદી અધૂરી છે.
વસ્તી નહીં, શિક્ષણ જ મહાસત્તા બનાવશે
ઇઝરાયલ, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા નાના દેશોનું ઉદાહરણ આપતા બાબા રામદેવે સમજાવ્યું કે કોઈપણ દેશની શક્તિ તેની વસ્તીના કદ પર નહીં, પરંતુ તેની શિક્ષણની ગુણવત્તા પર નિર્ભર છે. તેમણે કહ્યું કે, "વૈશ્વિક ગુરુકુળ" નો અર્થ એ નથી કે આપણે ટેકનોલોજીનો ત્યાગ કરીએ. તેના બદલે, આપણે એવી સિસ્ટમ જોઈએ છે જ્યાં એક તરફ વેદ-ઉપનિષદનું જ્ઞાન હોય અને બીજી તરફ આધુનિક કૃષિ, ઉદ્યોગસાહસિકતા (Entrepreneurship) અને વિજ્ઞાનના પાઠ હોય. આ મિશ્રણથી યુવાનોમાં હતાશા, વ્યસન અને નૈતિક પતન અટકાવી શકાશે.
પતંજલિનું ગ્લોબલ વિઝન
બાબા રામદેવે પતંજલિ હેઠળ એક એવા 'વૈશ્વિક શિક્ષણ બોર્ડ'ની કલ્પના રજૂ કરી છે, જ્યાં વિશ્વના 200 થી વધુ દેશોના વિદ્યાર્થીઓ ભારત આવીને અભ્યાસ કરે. તેઓ ઈચ્છે છે કે ભારત ફરીથી એ જ ગૌરવશાળી 'નાલંદા' અને 'તક્ષશિલા' યુગમાં પરત ફરે, જ્યાં જ્ઞાન માટે સમગ્ર વિશ્વ ભારત તરફ મીટ માંડતું હતું.
તેમણે અંતમાં ઉમેર્યું કે 'વિશ્વગુરુ' બનવું એ માત્ર રાજકીય સૂત્ર નથી, પરંતુ તે એક મજબૂત શૈક્ષણિક પાયા પર ટકેલી સિદ્ધિ હોવી જોઈએ. શિક્ષણમાં સંશોધન, પેટન્ટ અને નૈતિકતાનો સંગમ જ ભારતને સાચા અર્થમાં વૈશ્વિક નેતા બનાવશે.