રાજકોટ : આજે ફાગણ સુદ પૂનમના પવિત્ર દિવસે આકાશમાં એક અદભૂત ખગોળીય ઘટના આકાર લેવા જઈ રહી છે. વર્ષ 2026નું પ્રથમ ચંદ્રગ્રહણ આજે મંગળવારે ભારત સહિત વિશ્વના અનેક ભાગોમાં દેખાશે. આ વખતે ચંદ્ર પૃથ્વીના પડછાયામાં સંપૂર્ણપણે ઢંકાઈ જવાથી તે ઘેરા લાલ અથવા તાંબા જેવો દેખાશે, જેને વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં 'બ્લડ મૂન' કહેવામાં આવે છે. ભારતીય સમય મુજબ, આ ગ્રહણ બપોરે 3:20 વાગ્યે શરૂ થઈ ગયું છે, પરંતુ ભારતમાં તેની અસલી ઝલક સાંજે ચંદ્રોદય પછી જ જોવા મળશે.
ભારતમાં 'ગ્રસ્તોદય' ગ્રહણનો અર્થ
આજના ગ્રહણને ખગોળશાસ્ત્રીઓ 'ગ્રસ્તોદય' કહી રહ્યા છે. તેનો સીધો અર્થ એ છે કે જ્યારે ભારતના આકાશમાં ચંદ્ર ઉદય પામશે, ત્યારે તે પહેલાથી જ ગ્રહણની સ્થિતિમાં હશે. ભારતમાં ચંદ્ર ક્ષિતિજ ઉપર આવે ત્યાં સુધીમાં ગ્રહણ તેના અંતિમ તબક્કામાં પહોંચી ગયું હશે. આ જ કારણ છે કે દેશના મોટાભાગના ભાગોમાં લોકો આ અદભૂત દ્રશ્ય માત્ર 20 થી 25 મિનિટ સુધી જ માણી શકશે.
'બ્લડ મૂન' અને તેની પાછળનું વિજ્ઞાન
આજે સાંજે 5:04 વાગ્યે ગ્રહણ તેની ટોચ પર હશે, જે સમયે ચંદ્ર સંપૂર્ણપણે પૃથ્વીના ઊંડા પડછાયામાં (Umbra) હશે. આ સ્થિતિમાં સૂર્યના કિરણો પૃથ્વીના વાતાવરણમાંથી પસાર થઈને ચંદ્ર પર પડે છે, જેના કારણે તે લાલ રંગનો દેખાય છે. જોકે, ભારતના પશ્ચિમ અને દક્ષિણ ભાગોમાં ચંદ્ર મોડો ઉગતો હોવાથી ત્યાં બ્લડ મૂનનો નજારો ઓછો દેખાશે, જ્યારે ઉત્તર-પૂર્વ ભારતના અરુણાચલ અને આસામમાં આ દ્રશ્ય વધુ સ્પષ્ટ અને લાંબા સમય સુધી દેખાશે.
ગુજરાતના શહેરોમાં ચંદ્રોદય અને ગ્રહણનો સમય
ગુજરાતમાં પશ્ચિમ દિશામાં હોવાને કારણે ચંદ્રોદય મોડો થાય છે, તેથી અહીં ગ્રહણની દ્રશ્યતા ખૂબ જ ટૂંકી રહેશે:
•    અમદાવાદ: સાંજે 6:35 વાગ્યે
•    સુરત: સાંજે 6:33 વાગ્યે
•    રાજકોટ: સાંજે 6:38 વાગ્યે
•    વડોદરા: સાંજે 6:34 વાગ્યે
ધાર્મિક મહત્વ અને સૂતક કાળ
જ્યોતિષીય દ્રષ્ટિએ આ ગ્રહણ સિંહ રાશિ અને પૂર્વા ફાલ્ગુની નક્ષત્રમાં થઈ રહ્યું છે. સૂતક કાળ આજે સવારે 6:20 વાગ્યાથી શરૂ થઈ ગયો છે, જે ગ્રહણના મોક્ષ એટલે કે સાંજે 6:48 વાગ્યા સુધી ચાલશે. સૂતક કાળ દરમિયાન મંદિરોના દ્વાર બંધ રાખવામાં આવ્યા છે અને કોઈ પણ પ્રકારના શુભ કાર્યો વર્જિત માનવામાં આવે છે. ગ્રહણ સમાપ્ત થયા બાદ સ્નાન અને દાન કરવાનું વિશેષ મહત્વ શાસ્ત્રોમાં જણાવાયું છે.
ખગોળશાસ્ત્રીઓના મતે ચંદ્રગ્રહણને નરી આંખે જોવું સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે. જો આકાશ સ્વચ્છ રહેશે, તો ભારતીયોને આ દુર્લભ ખગોળીય ઘટનાની યાદગાર ઝલક જોવા મળશે.