નવી દિલ્હી : વર્ષ ૨૦૨૬નું પ્રથમ ચંદ્રગ્રહણ મંગળવારે સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થયું છે. બપોરે ૩:૨૧ વાગ્યે શરૂ થયેલું આ ગ્રહણ સાંજે ૬:૪૭ વાગ્યે સમાપ્ત થયું હતું. ભારતના પૂર્વીય રાજ્યોમાં આ ખગોળીય ઘટના સૌથી સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળી હતી. ગ્રહણના કારણે વહેલી સવારથી જ દેશભરના મોટા મંદિરોમાં 'સૂતક કાળ'ને લીધે દરવાજા બંધ કરી દેવામાં આવ્યા હતા, જે સાંજે શુદ્ધિકરણ વિધિ બાદ ફરીથી ખોલવામાં આવ્યા છે.
મહાકાલેશ્વરમાં ભસ્મ આરતી અને હોળીની ધૂમ
ગ્રહણ હોવા છતાં ઉજ્જૈનના વિશ્વપ્રસિદ્ધ શ્રી મહાકાલેશ્વર મંદિરમાં પરંપરા મુજબ સવારે ભસ્મ આરતી દરમિયાન બાબા મહાકાલ સાથે હોળીની ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. નોંધનીય છે કે મહાકાલ મંદિરના દરવાજા ગ્રહણ દરમિયાન બંધ રાખવામાં આવતા નથી, પરંતુ પૂજા પદ્ધતિમાં શાસ્ત્રોક્ત ફેરફાર કરવામાં આવે છે. ગ્રહણ બાદ ભગવાનને પવિત્ર સ્નાન કરાવી વિશેષ શૃંગાર કરવામાં આવ્યો હતો.
ભારતમાં ક્યાં કેવો નજારો દેખાયો?
•    કોલકાતા: અહીં ગ્રહણ દરમિયાન ચંદ્ર આંશિક રીતે ઢંકાયેલો એટલે કે 'અર્ધ ચંદ્ર' જેવો દેખાતો હતો.
•    તેઝુ (અરુણાચલ પ્રદેશ): ભારતમાં સૌથી પહેલા અહીં સાંજે ૫:૦૩ વાગ્યે ચંદ્રોદય સાથે ગ્રહણ દેખાયું હતું.
•    ભોપાલ અને રાંચી: આ શહેરોમાં પણ સાંજે ૬:૪૫ની આસપાસ ચંદ્રગ્રહણનો અદભૂત નજારો જોવા મળ્યો હતો.
•    ગુવાહાટી: અહીંના પ્લેનેટોરિયમમાં લોકો માટે ટેલિસ્કોપ દ્વારા ગ્રહણ જોવાની વિશેષ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી.
ચંદ્ર લાલ કેમ દેખાય છે? (બ્લડ મૂન)
વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિએ જ્યારે ચંદ્ર પૃથ્વીના પડછાયામાં હોય છે, ત્યારે સૂર્યના કિરણો પૃથ્વીના વાતાવરણમાંથી પસાર થઈને વક્રીભવન પામે છે. આ પ્રક્રિયામાં વાદળી રંગ વિખેરાઈ જાય છે અને લાલ રંગની લાંબી તરંગલંબાઈ ચંદ્ર સુધી પહોંચે છે, જેના કારણે ચંદ્ર લાલ રંગનો એટલે કે 'બ્લડ મૂન' દેખાય છે.
ઐતિહાસિક અને વૈજ્ઞાનિક તથ્યો
ચંદ્રગ્રહણનો ઈતિહાસ ઘણો જૂનો છે. ચીની પુસ્તક "ઝોઉ શુ" મુજબ, માનવજાતે પહેલીવાર ૨૯ જાન્યુઆરી, ૧૧૩૭ BCમાં ચંદ્રગ્રહણ નોંધ્યું હતું. ગ્રીક વૈજ્ઞાનિકોએ તો ૨૧૦૦ વર્ષ પહેલાં ગ્રહણના આધારે પૃથ્વીનો વ્યાસ અને પૃથ્વીથી ચંદ્રનું અંતર માપવાની સફળ કોશિશ કરી હતી.
હોળી પર ગ્રહણની અસર
આ વર્ષે ફાલ્ગુન પૂર્ણિમા અને ચંદ્રગ્રહણ એક જ દિવસે હોવાથી તેની અસર હોળીની ઉજવણી પર પડી છે. ગ્રહણ અને સૂતકને કારણે મંગળવારે મોટાભાગના વિસ્તારોમાં ધૂળેટી ઉજવવામાં આવી નથી. હવે આવતીકાલે, ૪ માર્ચે દેશભરમાં રંગોનો તહેવાર હોળી-ધૂળેટી ધામધૂમથી ઉજવવામાં આવશે.