નવી દિલ્હી: આખું ભારત જ્યારે હોળીના રંગોમાં તરબોળ હોય, ચારેતરફ ‘હોળી હૈ’ ના નાદ ગુંજતા હોય અને અબીલ-ગુલાલની છોળો ઉડતી હોય, ત્યારે આપણા જ દેશના કેટલાક એવા ગામો છે જ્યાં હોળીના દિવસે સ્મશાન જેવી શાંતિ જોવા મળે છે. આ કોઈ આકસ્મિક ઘટના નથી, પરંતુ વર્ષો જૂની માન્યતાઓ, સંતોના શ્રાપ અને સ્થાનિક દેવી-દેવતાઓના ભય સાથે જોડાયેલી પરંપરા છે. આ ગામના લોકો માને છે કે જો તેઓ હોળી રમશે તો ગામ પર મોટી આફત આવી પડશે.
ગુજરાતનું રામસણ: સંતોના શ્રાપનો પડછાયો
બનાસકાંઠા જિલ્લાના રામસણ ગામમાં હોળી ઉજવવામાં આવતી નથી. લોકવાયકા મુજબ, સદીઓ પહેલા અહીં કેટલાક સંતોએ ગામને શ્રાપ આપ્યો હતો. ત્યારથી ગામના લોકો હોળીના તહેવારથી દૂર રહે છે. ગ્રામજનો માને છે કે હોળી પ્રગટાવવાથી અથવા રંગો ઉડાડવાથી અશુભ ઘટનાઓ બને છે. આજે પણ આ આધુનિક યુગમાં રામસણના લોકો આ પરંપરાને ચુસ્તપણે વળગી રહ્યા છે.
ઝારખંડનું દુર્ગાપુર: ૩૫૦ વર્ષથી છવાયેલું મૌન
ઝારખંડના બોકારો જિલ્લામાં આવેલા દુર્ગાપુર ગામમાં છેલ્લા ૩૫૦ વર્ષથી હોળી રમાઈ નથી. અહીંની માન્યતા મુજબ, એક રાજાના પુત્રનું હોળીના દિવસે જ મૃત્યુ થયું હતું અને મરતા પહેલા રાજાએ આદેશ આપ્યો હતો કે હવે પછી કોઈ હોળી ઉજવશે નહીં. જો કોઈ ભૂલથી પણ રંગ રમે તો ગામમાં મહામારી કે દુકાળ જેવી આફતો આવે છે તેવી અહીં દ્રઢ માન્યતા છે.
ઉત્તરાખંડ અને અન્ય સ્થળો: દેવીની નારાજગીનો ભય
ઉત્તરાખંડના કેટલાક પહાડી ગામોમાં પણ હોળી પર પ્રતિબંધ છે. અહીં લોકો માને છે કે તેમની ઈષ્ટદેવીને હોળીનો શોરબકોર અને રંગો પસંદ નથી. દેવીને ખુશ રાખવા માટે લોકો પરંપરાગત રીતે આ તહેવારથી અલિપ્ત રહે છે. આ સિવાય ભારતના અન્ય નાના-મોટા ખિસ્સાઓમાં પણ ક્યાંક પૂર્વજોની યાદમાં તો ક્યાંક સ્થાનિક આપત્તિઓના ડરથી હોળીનો ત્યાગ કરવામાં આવ્યો છે.
આમ, ભારતની વિવિધતામાં માત્ર ઉત્સવો જ નહીં, પણ ઉત્સવો ન ઉજવવા પાછળના કારણો પણ એટલા જ વૈવિધ્યસભર અને રહસ્યમય છે. આ ગામો માટે પરંપરાનું પાલન એ રંગોના આનંદ કરતા વધુ મહત્વનું છે.