મુંબઈ: ભારતીય રિઝર્વ બેંક એ નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સ કંપનીઓ દ્વારા આચરવામાં આવતી જોખમી ધિરાણ પ્રથા પર સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક શરૂ કરી છે. વાર્ષિક નિરીક્ષણ દરમિયાન RBI એ જોયું કે કેટલીક કંપનીઓ વાહન લોનમાં ડિફોલ્ટ થયેલા ગ્રાહકોને ફરીથી હોમ લોન કે પ્રોપર્ટી લોન આપીને તેમની ‘બેડ લોન’ છુપાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. આ પ્રક્રિયાને બેંકિંગની ભાષામાં ‘એવરગ્રીનિંગ’ કહેવામાં આવે છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ડૂબેલા નાણાંને કાગળ પર સારા બતાવવાનો હોય છે. RBI એ સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપ્યો છે કે આવી કોઈપણ લોન આપતા પહેલા કંપની પાસે બોર્ડ દ્વારા મંજૂર કરાયેલી સત્તાવાર નીતિ હોવી અનિવાર્ય છે, અન્યથા કડક દંડ અને પ્રતિબંધો માટે તૈયાર રહેવું પડશે.

આ કડક વલણ પાછળનું મુખ્ય કારણ એ છે કે NBFCs પોતાની બેલેન્સ શીટને ચોખ્ખી રાખવા માટે લોનનો હપ્તો 90 દિવસ પૂરો થાય તે પહેલાં જ ગ્રાહકને બીજી લોન આપી દે છે, જેથી તે જૂનું દેવું ભરી શકે. આનાથી તે ખાતું NPA (નોન-પર્ફોર્મિંગ એસેટ) જાહેર થતું બચી જાય છે, પરંતુ વાસ્તવમાં આર્થિક જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે. RBI હવે ₹250 કરોડથી વધુની નેટવર્થ ધરાવતી કંપનીઓ પર ‘ECL’ (એક્સપેક્ટેડ ક્રેડિટ લોસ) મોડેલ લાગુ કરવા જઈ રહી છે. આ મોડેલ મુજબ, જો હપ્તો માત્ર ૩૦ દિવસ પણ મોડો થાય, તો કંપનીએ લોન ડૂબવાની શક્યતા ધારીને અત્યારથી જ તેની જોગવાઈ (Provisioning) કરવી પડશે, એટલે કે હવે ડિફોલ્ટ થવાની રાહ જોયા વગર પહેલેથી જ સાવચેત રહેવું પડશે.

ભારતીય એકાઉન્ટિંગ ધોરણો હેઠળ લાવવામાં આવેલા આ ફેરફારોથી ફાયનાન્સ ક્ષેત્રમાં મોટી પારદર્શિતા આવવાની અપેક્ષા છે. અત્યાર સુધી SMA-0, SMA-1 અને SMA-2 જેવી શ્રેણીઓ દ્વારા વિલંબનું ટ્રેકિંગ થતું હતું, પરંતુ હવે RBI કંપનીઓના આંતરિક ગવર્નન્સ અને જોખમ વ્યવસ્થાપન પર સીધી નજર રાખશે. આ પગલાથી મધ્યમ ગાળામાં NBFCs ના નફા પર અસર પડી શકે છે, પરંતુ લાંબા ગાળે તે રોકાણકારો અને સમગ્ર નાણાકીય તંત્રને મોટા કૌભાંડો કે કટોકટીથી બચાવશે. સામાન્ય ગ્રાહકો માટે આનો અર્થ એ છે કે હવે જો તમારો ક્રેડિટ રેકોર્ડ ખરાબ હશે, તો નવી લોન મેળવવી લગભગ અશક્ય બની જશે.