નવી દિલ્હી: નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એજ્યુકેશનલ રિસર્ચ એન્ડ ટ્રેનિંગ (NCERT) દ્વારા શિક્ષણ વ્યવસ્થાને વધુ આધુનિક અને સાંસ્કૃતિક વારસા સાથે જોડવા માટે ધોરણ ૯ ના સામાજિક વિજ્ઞાનના અભ્યાસક્રમમાં ધરખમ ફેરફારો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. ૨૦૨૬-૨૭ ના શૈક્ષણિક સત્રથી વિદ્યાર્થીઓ હવે ઈતિહાસ અને ભૂગોળને નવા પરિપ્રેક્ષ્યમાં સમજશે. જેમાં પ્રાચીન ભારતની ભવ્યતા અને અંતરિક્ષ વિજ્ઞાનની સિદ્ધિઓ પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
પુસ્તકોનું નવું માળખું: ચારને બદલે બે ભાગ
સામાજિક વિજ્ઞાનમાં અત્યાર સુધી વિદ્યાર્થીઓએ ઇતિહાસ, ભૂગોળ, નાગરિકશાસ્ત્ર અને અર્થશાસ્ત્ર એમ ચાર અલગ પુસ્તકો ભણવા પડતા હતા. હવે આ વિષયોને માત્ર બે ભાગમાં (ભાગ-A અને ભાગ-B) વહેંચી દેવામાં આવ્યા છે. કુલ ૧૬ પ્રકરણો તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં ઇતિહાસ, ભૂગોળ અને અર્થશાસ્ત્રના ચાર-ચાર પ્રકરણો અને નાગરિકશાસ્ત્રના ત્રણ પ્રકરણોનો સમાવેશ થાય છે. આ ફેરફાર પાછળનો હેતુ વિદ્યાર્થીઓ પરના દફતરના ભારને ઘટાડવાનો અને વિષયો વચ્ચે આંતર-જોડાણ સ્થાપિત કરવાનો છે.
ઈતિહાસમાં 'હડપ્પન' અને 'ભક્તિ'નો મહિમા
નવા અભ્યાસક્રમમાં ભારતીય સંસ્કૃતિના મૂળિયાં સમાન હડપ્પન સભ્યતા પર ઊંડાણપૂર્વક ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે. આ સાથે જ ભારતના મધ્યકાલીન સામાજિક સુધારા અને આધ્યાત્મિક ક્રાંતિ સમાન 'ભક્તિ પરંપરા'ને નવો આયામ આપવામાં આવ્યો છે. આ ફેરફારો દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને ભારતના ગૌરવશાળી ભૂતકાળ અને તેની નૈતિક મૂલ્યોની પરંપરાથી વાકેફ કરવાનો પ્રયાસ કરાયો છે.
ભૂગોળમાં ISRO ના 'ભુવન'નો પ્રવેશ
શિક્ષણને ડિજિટલ યુગ સાથે જોડવા માટે ભૂગોળના વિષયમાં ISRO (ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા) ના 'ભુવન' પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. વિદ્યાર્થીઓ હવે માત્ર પુસ્તકિયા નકશાઓ નહીં, પણ ઉપગ્રહ દ્વારા મેળવેલા વાસ્તવિક ડેટા અને ભૌગોલિક માહિતી દ્વારા પૃથ્વીના વિવિધ પાસાઓનો અભ્યાસ કરશે. આનાથી વિદ્યાર્થીઓમાં વૈજ્ઞાનિક અભિગમ કેળવાશે અને તેઓ ભારતની અવકાશ ક્ષેત્રની પ્રગતિને નજીકથી જાણી શકશે.
આ ફેરફારો શિક્ષણ જગતમાં એક નવી નવીનતા લાવશે અને વિદ્યાર્થીઓ માટે સામાજિક વિજ્ઞાનનો વિષય વધુ રસપ્રદ અને વ્યવહારુ બનશે તેવી આશા રાખવામાં આવી રહી છે.