દુબઈ: મધ્ય પૂર્વના યુદ્ધમાં એક અત્યંત અજીબોગરીબ અને ભયાનક સ્થિતિ સર્જાઈ છે. એક તરફ ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન ગલ્ફ દેશો પર થયેલા હુમલાને 'ગેરસમજ' ગણાવીને પડોશી દેશોની માફી માંગી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ તેહરાન તરફથી મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલાની તીવ્રતામાં કોઈ ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો નથી. આ વિરોધાભાસે આખા વિશ્વમાં એ સવાલ ઉભો કર્યો છે કે, સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીના મોત પછી ઈરાનની સેનાને આદેશ કોણ આપી રહ્યું છે?
માફી અને મિસાઈલ વચ્ચેનો વિરોધાભાસ
રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિયાને જણાવ્યું હતું કે ઈરાનની 'વચગાળાની નેતૃત્વ પરિષદ' એ નિર્ણય લીધો છે કે જ્યાં સુધી કોઈ દેશના પ્રદેશમાંથી ઈરાન પર હુમલો નહીં થાય, ત્યાં સુધી પડોશી દેશો પર કોઈ મિસાઈલ છોડવામાં આવશે નહીં. જોકે, આ જાહેરાતના ગણતરીના કલાકોમાં જ સાઉદી અરેબિયા, UAE અને બહેરીનમાં ઈરાની ડ્રોન ત્રાટક્યા હતા. રાષ્ટ્રપતિએ તેને 'રેન્કમાં ગેરસંચાર' (Miscommunication) ગણાવીને બચાવ કર્યો છે, પરંતુ વિશ્લેષકો માને છે કે આ સત્તાના સંઘર્ષનો સંકેત છે.
કોની પાસે છે અસલી સત્તા?
ઈરાનના બંધારણ મુજબ, સર્વોચ્ચ નેતા સશસ્ત્ર દળોના કમાન્ડર-ઈન-ચીફ હોય છે. ખામેનીના મોત બાદ હવે ત્રણ સભ્યોની પરિષદ (રાષ્ટ્રપતિ, ન્યાયતંત્રના વડા અને વરિષ્ઠ ધર્મગુરુ) પાસે આ સત્તા છે. પરંતુ, ઈરાનની શક્તિશાળી અર્ધલશ્કરી સંસ્થા 'ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ' (IRGC) પરંપરાગત રીતે માત્ર સર્વોચ્ચ નેતાને જ જવાબદાર હોય છે, ચૂંટાયેલી સરકારને નહીં. એવું જણાય છે કે IRGC ના કટ્ટરપંથી કમાન્ડરો હાલમાં વચગાળાની કાઉન્સિલના આદેશોને અવગણીને પોતાની રીતે કામગીરી કરી રહ્યા છે.
કટ્ટરપંથીઓ અને રાજદ્વારીઓ વચ્ચે ખેંચતાણ
IRGC ના નવા કમાન્ડર અહમદ વાહિદીને અત્યંત કટ્ટરપંથી માનવામાં આવે છે. વિશ્લેષકોના મતે, જ્યારે રાજકીય નેતૃત્વ યુદ્ધને વધુ ફેલાતું અટકાવવા માટે માફી અને સમાધાનના રસ્તે ચાલવા માંગે છે, ત્યારે IRGC ના કમાન્ડરો આક્રમણ ચાલુ રાખીને પોતાની મજબૂતી સાબિત કરવા માંગે છે. આ 'ખંડિત કમાન્ડ માળખા' ને કારણે ગલ્ફ દેશો પર જોખમ વધી ગયું છે, કારણ કે કયો આદેશ તેહરાનથી છૂટ્યો છે અને કયો જમીન પરના કમાન્ડરે લીધો છે, તે સમજવું મુશ્કેલ બન્યું છે.
વૈશ્વિક ચિંતામાં વધારો
ઈરાનમાં ચાલી રહેલા આ 'સત્તાના શૂન્યાવકાશ' ને કારણે ઈઝરાયેલ અને અમેરિકા સાથેનો સંઘર્ષ વધુ ખતરનાક સ્તરે પહોંચી શકે છે. જો ઈરાનનું નેતૃત્વ પોતાની સેના પર કાબૂ નહીં મેળવી શકે, તો રાજદ્વારી વાતચીતના તમામ રસ્તાઓ બંધ થઈ જશે અને આખું મધ્ય પૂર્વ એક એવા વિનાશક યુદ્ધમાં હોમાઈ જશે જેના પર કોઈનું નિયંત્રણ નહીં હોય.