અમદાવાદ: આજે જ્યારે સમગ્ર વિશ્વ મહિલાઓની પ્રગતિની ઉજવણી કરી રહ્યું છે, ત્યારે 'એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ' (ADR) અને 'નેશનલ ઇલેક્શન વોચ' દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલો અહેવાલ ભારતીય લોકશાહીની એક કડવી વાસ્તવિકતા રજૂ કરે છે. દેશના સર્વોચ્ચ નિર્ણય લેનારા ગૃહોમાં મહિલાઓની ભાગીદારી હજુ પણ પુરુષોની સરખામણીએ ઘણી પાછળ છે. આ રિપોર્ટે સાબિત કર્યું છે કે નારી શક્તિના સૂત્રો વચ્ચે પણ રાજકીય પક્ષો મહિલાઓને સમાન તક આપવામાં ખચકાય છે.
સંસદ અને વિધાનસભાના આંકડા 'આંખ ઉઘાડનારા'
ADR ના ડેટા મુજબ, લોકસભામાં મહિલા સાંસદોનું પ્રમાણ હજુ પણ 15% ની આસપાસ જ અટવાયેલું છે. રાજ્યોની વિધાનસભાઓની સ્થિતિ તો વધુ ગંભીર છે, જ્યાં અનેક રાજ્યોમાં મહિલા ધારાસભ્યોની સંખ્યા 10% નો આંકડો પણ સ્પર્શી શકતી નથી. ગુજરાત જેવા અગ્રેસર રાજ્યમાં પણ મહિલા પ્રતિનિધિત્વની ટકાવારી અન્ય વિકસિત દેશોની સરખામણીએ ઘણી ઓછી જોવા મળી છે, જે રાજકીય ક્ષેત્રે સ્ત્રીઓને નડતા અવરોધો તરફ ઈશારો કરે છે.
ધનબળ અને ગુનાહિત ઇતિહાસનું ગ્રહણ
રિપોર્ટમાં એક ચિંતાજનક પાસું એ પણ સામે આવ્યું છે કે રાજકારણમાં સક્રિય મહિલા પ્રતિનિધિઓમાં 'કરોડપતિ' સભ્યોની સંખ્યા નોંધપાત્ર છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે જે મહિલાઓ આર્થિક રીતે સક્ષમ નથી, તેમના માટે ચૂંટણીના રણમેદાનમાં ટકી રહેવું લોઢાના ચણા ચાવવા જેવું છે. વધુમાં, અનેક ચૂંટાયેલી મહિલા પ્રતિનિધિઓ સામે ગંભીર ગુનાહિત કેસો પણ નોંધાયેલા છે, જે રાજકારણના અપરાધીકરણમાં મહિલાઓની વધતી સંડોવણી દર્શાવે છે.
નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ અને વાસ્તવિકતા
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સંસદમાં મહિલાઓ માટે 33% અનામત આપતું 'નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ' પસાર કરવામાં આવ્યું છે, જે આવકારદાયક છે. પરંતુ ADR ના મતે, આ બિલનો અમલ સીમાંકન બાદ થવાનો હોવાથી, વાસ્તવિક ફેરફાર આવતા હજુ લાંબો સમય લાગી શકે છે. મુખ્ય રાજકીય પક્ષો આજે પણ ટિકિટ વિતરણમાં માત્ર 10% થી 15% જ મહિલા ઉમેદવારોને પસંદ કરે છે, જે માનસિકતા બદલવી અત્યંત જરૂરી છે.
નિષ્કર્ષ
લોકશાહીના મજબૂત બાંધકામ માટે મહિલાઓનો અવાજ નીતિ-નિર્માણમાં ગુંજવો અનિવાર્ય છે. માત્ર કાયદા બનાવવા પૂરતું નથી, પરંતુ રાજકીય પક્ષોએ સ્વેચ્છાએ મહિલાઓને સંગઠનમાં અને ચૂંટણીમાં સમાન ભાગીદારી આપવી પડશે. જો આવું નહીં થાય, તો સશક્તિકરણની વાતો માત્ર કાગળ પર જ રહી જશે.