પેરિસ:  ૧૮મી સદીના ફ્રાન્સમાં નિયમો પથ્થરની લકીર જેવા હતા; સ્ત્રીઓને નૌકાદળના જહાજો પર પગ મૂકવાની પણ મનાઈ હતી. ૨૭ જુલાઈ, ૧૭૪૦ ના રોજ જન્મેલી જીન બેરેટ માટે આ નિયમો માત્ર એક પડકાર હતા. ગરીબ પરિવારમાં જન્મેલી જીનને પ્રકૃતિ અને જડીબુટ્ટીઓ સાથે ગાઢ લગાવ હતો. આ રુચિ તેને ફ્રેન્ચ વનસ્પતિશાસ્ત્રી ફિલિબર્ટ કોમર્સન પાસે લઈ ગઈ. જ્યારે કોમર્સનને વિશ્વ પ્રવાસે જવાનું આમંત્રણ મળ્યું, ત્યારે જીને કોઈ પણ ભોગે તેની સાથે જવાનો સંકલ્પ કર્યો. પોતાની ઓળખ છુપાવી, વાળ કાપી અને 'જીન' નામનો પુરુષ સહાયક બનીને તે ૧૭૬૬માં ફ્રેન્ચ જહાજ પર સવાર થઈ ગઈ.

આ સફર કોઈ પિકનિક નહોતી, પણ મોત અને મુશ્કેલીઓ સાથેનો ખેલ હતો. દક્ષિણ અમેરિકાના ઘનઘોર જંગલોથી લઈને બ્રાઝિલ અને તાહિતીના કિનારા સુધી, જીને પુરુષોના વેશમાં રહીને સખત પરિશ્રમ કર્યો. જહાજના અન્ય ક્રૂ મેમ્બર્સ વચ્ચે પોતાની સાચી ઓળખ છુપાવવી એ માનસિક અને શારીરિક રીતે અતિ કપરું કામ હતું. પ્રવાસ દરમિયાન તેણે અને કોમર્સને હજારો નવી વનસ્પતિઓ શોધી, જેમાં આજે આપણે જેને 'બોગનવિલેઆ' તરીકે ઓળખીએ છીએ તે ફૂલનો પણ સમાવેશ થાય છે. તેની હિંમત અને કાર્ય પ્રત્યેની નિષ્ઠા એવી હતી કે તે જહાજ પર સૌથી વધુ મહેનત કરનાર સભ્ય તરીકે ઉભરી આવી હતી.

જોકે, સત્ય લાંબો સમય છુપાયેલું ન રહ્યું. જ્યારે જહાજ તાહિતી પહોંચ્યું, ત્યારે સ્થાનિક લોકોએ જીનની સાચી ઓળખ પકડી પાડી. જોકે, ત્યાં સુધીમાં જીને પોતાની ક્ષમતા સાબિત કરી દીધી હતી. જહાજના કેપ્ટન અને અન્ય અધિકારીઓ તેની કામગીરીથી એટલા પ્રભાવિત થયા કે તેની ઓળખ ખુલ્યા પછી પણ તેને સન્માન સાથે પ્રવાસમાં રાખવામાં આવી. પાછળથી મોરેશિયસમાં થોડો સમય રોકાયા બાદ, તે ૧૭૭૫માં ફ્રાન્સ પરત ફરી. તેની આ સાહસિક યાત્રાએ તેને પૃથ્વીની પરિક્રમા કરનારી વિશ્વની પ્રથમ મહિલા બનાવી, જે તે સમયના સમાજ માટે અકલ્પનીય ઘટના હતી.

જીન બેરેટની આ વીરતાને છેક ફ્રેન્ચ સરકારે પણ બિરદાવી હતી. તેને તે સમયના નૌકાદળ મંત્રાલય દ્વારા ખાસ પેન્શન આપવામાં આવ્યું અને તેની દેશભક્તિ અને સંશોધન પ્રત્યેની ધગશને માન્યતા મળી. આજે જ્યારે આપણે સ્ત્રી સમાનતાની વાતો કરીએ છીએ, ત્યારે ૧૮૦૭માં અવસાન પામેલી જીન બેરેટ એક પ્રેરણારૂપ દીવાદાંડી સમાન છે. તેના માનમાં 'સોલનમ બેરેટિયા' (બટાકાની એક પ્રજાતિ) નામ આપવામાં આવ્યું છે. પ્રોફેસર મનપ્રીત યાદવના શબ્દોમાં કહીએ તો, જીન બેરેટની વાર્તા આપણને શીખવે છે કે જો તમારી પાસે અડગ આત્મવિશ્વાસ હોય, તો વિશ્વની કોઈ પણ દીવાલ તમને તમારા સપના પૂરા કરતા રોકી શકતી નથી.