નવી દિલ્‍હી તા.૯: ક્રુડ અને ગેસ પુરવઠાના સંદર્ભમાં હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીની ઘણીવાર ચર્ચા થાય છે. આ માર્ગ બંધ થવાથી તાજેતરમાં વિશ્વભરમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થયો છે. અમેરિકન કેમિકલ જાયન્‍ટ સોલુજેનના સીઈઓ ગૌરવ ચક્રવર્તીએ જણાવ્‍યું છે કે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની બંધ થવાથી માત્ર ક્રુડ અને ગેસની અછત જ નહીં, પરંતુ બીજી ઘણી સમસ્‍યાઓ પણ ઊભી થાય છે જેના પર હાલમાં બહુ ઓછા લોકો ધ્‍યાન આપે છે. જો આ માર્ગ બંધ થઈ જાય છે, તો વિશ્વને માત્ર તેલના ઊંચા ભાવ જ નહીં પરંતુ ઔદ્યોગિક કટોકટીનો પણ સામનો કરવો પડશે. આનાથી માત્ર ઊર્જા કટોકટીૅ જ નહીં, પરંતુ સલ્‍ફર, સેમિકન્‍ડક્‍ટર અને ખોરાકની પણ તીવ્ર અછત થશે. આ ૨૧ માઇલનો દરિયાઈ માર્ગ નક્કી કરશે કે ભવિષ્‍યમાં આપણા ટેબલ પર ખોરાક રહેશે કે નહીં અને આપણે જે ગેજેટ્‍સ પકડીએ છીએ તે કામ કરશે કે નહીં.

ગૌરવ ચક્રવર્તી કહે છે કે સમસ્‍યા એ નથી કે શું બળે છે, પરંતુ ક્રુડ અને ગેસમાંથી શું બને છે. આપણી આસપાસની લગભગ દરેક આધુનિક વસ્‍તુ, પછી ભલે તે તમારા ફોનમાં રહેલી ચિપ હોય, ખેતરમાં વપરાતું ખાતર હોય કે પછી તમારી ઇલેક્‍ટ્રિક કારમાં રહેલી બેટરી હોય, તે સીધી કે આડકતરી રીતે આ માર્ગ દ્વારા આવતા કાચા માલ પર આધાર રાખે છે. જો આ માર્ગ એક અઠવાડિયા માટે પણ બંધ રહે, તો વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલા ચોક્કસપણે પત્તાના ઘર જેવી તૂટી જશે. આનાથી એક સાંકળ પ્રતિક્રિયા શરૂ થશે જેને કોઈ પણ દેશ સંભાળી શકશે નહીં.

વિશ્વના લગભગ ૯૨% સલ્‍ફરનું ઉત્‍પાદન તેલ શુદ્ધિકરણ અને ગેસ પ્રક્રિયા દરમિયાન આડપેદાશ તરીકે થાય છે. હોર્મુઝ સ્‍ટ્રેટમાંથી ક્રૂડ ઓઇલ અને ગેસ સપ્‍લાય બંધ થવાનો અર્થ સલ્‍ફર ઉત્‍પાદનમાં અવરોધ થાય છે. સલ્‍ફરનું ઉત્‍પાદન સલ્‍ફયુરિક એસિડ ઉત્‍પન્ન કરવા માટે થાય છે, જેને રસાયણોનો રાજા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આધુનિક ઉદ્યોગ તેના વિના ટકી શકતો નથી. તાંબુ અને કોબાલ્‍ટ જેવી ધાતુઓને જમીનમાંથી કાઢવા અને પ્રક્રિયા કરવા માટે મોટી માત્રામાં સલ્‍ફરની જરૂર પડે છે.

જો તાંબુ અને કોબાલ્‍ટ ઉપલબ્‍ધ ન હોય, તો ઇલેક્‍ટ્રિક વાહન બેટરી, પાવર ટ્રાન્‍સફોર્મર અને હાઇ-ટેક ઇલેક્‍ટ્રોનિક્‍સનું ઉત્‍પાદન બંધ થઈ જશે. આનો અર્થ એ છે કે 'ગ્રીન એનર્જી'નું સમગ્ર વિશ્વનું સ્‍વપ્ન એક જ ઝટકામાં ચકનાચૂર થઈ શકે છે.

વિશ્વની સૌથી અદ્યતન ચિપ ઉત્‍પાદક કંપની, TSMC, તાઇવાનમાં સ્‍થિત છે. તાઇવાન તેની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે સંપૂર્ણપણે આયાત પર નિર્ભર છે. ચક્રવર્તીના મતે, તાઇવાનનો ૩૦% LNG એકલા કતારથી આવે છે, જે હોર્મુઝ સ્‍ટ્રેટમાંથી પસાર થાય છે. તાઇવાન પાસે ફક્‍ત ૧૦-૧૧ દિવસ માટે ગેસનો ભંડાર છે. જો પુરવઠો બંધ કરવામાં આવે તો, તે વીજળી સંકટ તરફ દોરી જશે.

એકલા TSMC તાઇવાનની ૯% વીજળી વાપરે છે. ચિપ બનાવતી મશીનો (લિથોગ્રાફી મશીનો) એટલી સંવેદનશીલ છે કે વીજળીના નાના વધઘટ પણ અબજો ડોલરનું નુકસાન કરી શકે છે. જો તાઇવાનનો ચિપ સપ્‍લાય બંધ કરવામાં આવે તો, એપલ આઇફોનથી લઈને યુદ્ધમાં વપરાતા મિસાઇલો અને AI સર્વર્સ સુધી બધું જ બંધ થઈ જશે. તે ડિજિટલ બ્‍લેકઆઉટ જેવું હશે.

ફક્‍ત બળતણ જ નહીં, પરંતુ વિશ્વના નાઇટ્રોજન ખાતરના કાચા માલનો એક તૃતીયાંશ ભાગ હોર્મુઝ સ્‍ટ્રેટમાંથી પસાર થાય છે. આધુનિક કૃષિ સંપૂર્ણપણે કૃત્રિમ ખાતરો પર આધાર રાખે છે. જો નાઇટ્રોજન ખાતર સપ્‍લાય ચેઇન ખોરવાઈ જાય છે, તો વિશ્વભરમાં ખાતરના ભાવ આસમાને પહોંચી જશે. ખાતર વિના, પાકની ઉપજ અડધી થઈ જશે. આ પરિસ્‍થિતિ વિકાસશીલ દેશોમાં દુષ્‍કાળ અને રમખાણો તરફ દોરી શકે છે. ચક્રવર્તી સ્‍પષ્ટપણે જણાવે છે કે આ ફક્‍ત બળતણ પુરવઠા શૃંખલા નથી, પણ ખાદ્ય પુરવઠા શૃંખલા પણ છે.

ચક્રવર્તી કહે છે કે સૌથી ભયાનક બાબત એ છે કે આપણી પાસે કોઈ સ્‍થાનિક વિકલ્‍પ નથી. દુનિયા પાસે આટલી મોટી માત્રામાં સલ્‍ફર, ગેસ અથવા ખાતરનું ઉત્‍પાદન કરવા માટે કોઈ યોજના B તૈયાર નથી કે તે રાતોરાત આ અછતને પૂરી કરી શકે.