નવી દિલ્‍હી,તા.૯: મધ્‍ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને ઈરાનની આસપાસના વધતા તણાવે આંતરરાષ્ટ્રીય ઉર્જા બજારના પાયા હચમચાવી નાખ્‍યા છે. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ વધી રહ્યા છે, જે પ્રતિ બેરલ $૧૧૫ ના ખતરનાક સ્‍તરને પાર કરી રહ્યા છે. જ્‍યારે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ નિયંત્રણ બહાર જાય છે, ત્‍યારે વિશ્વભરમાં ફુગાવાનો નવો મોજું શરૂ થાય છે. મોંઘા માલસામાનના ભાવ દરેક દૈનિક ચીજવસ્‍તુના ભાવમાં વધારો કરે છે, જેનો અંતિમ બોજ સામાન્‍ય લોકોના ખિસ્‍સા પર પડે છે.

કાચા તેલના વધતા ભાવે અમેરિકી સેન્‍ટ્રલ બેંક ની ચિતા વધારી દીધી છે. તેલ મોંઘું થવાથી મોંઘવારી વધશે, જેના કારણે ફેડરલ રિઝર્વ વ્‍યાજદરમાં ઘટાડો કરવાને બદલે તેને યથાવત રાખે અથવા વધારો કરે તેવી શક્‍યતા છે. સામાન્‍ય રીતે વધતા વ્‍યાજદર સોના જેવી કિમતી ધાતુઓ માટે નકારાત્‍મક માનવામાં આવે છે

કાચા તેલના વધતા ભાવે અમેરિકી સેન્‍ટ્રલ બેંક ની ચિતા વધારી દીધી છે. તેલ મોંઘું થવાથી મોંઘવારી વધશે, જેના કારણે ફેડરલ રિઝર્વ વ્‍યાજદરમાં ઘટાડો કરવાને બદલે તેને યથાવત રાખે અથવા વધારો કરે તેવી શક્‍યતા છે. સામાન્‍ય રીતે વધતા વ્‍યાજદર સોના જેવી કિમતી ધાતુઓ માટે નકારાત્‍મક માનવામાં આવે છે.ના ભાવમાં વધારો કરે છે, જેનો અંતિમ બોજ સામાન્‍ય લોકોના ખિસ્‍સા પર પડે છે.

હોર્મુઝની સામુદ્રધુની ફક્‍ત દરિયાઈ પાણીનો સાંકડો માર્ગ નથી, પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે જીવનરેખા છે. વિશ્વના તેલ વપરાશનો આશરે ૨૦ ટકા હિસ્‍સો તેમાંથી પસાર થાય છે. ઈરાન યુદ્ધથી ઉભી થયેલી તાજેતરની પરિસ્‍થિતિએ આ મહત્‍વપૂર્ણ જળમાર્ગને લગભગ બંધ કરી દીધો છે. સંભવિત હુમલાઓના ડરથી, મોટી ટેન્‍કર કંપનીઓ અને જહાજ માલિકો આ વિસ્‍તારમાંથી તેમના જહાજો પસાર કરવામાં અચકાતા હોય છે. પરિવહન બંધ થવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલની તીવ્ર અછત ઊભી થાય છે. જ્‍યારે આ રીતે પુરવઠા શૃંખલાઓ ખોરવાઈ જાય છે, ત્‍યારે ઉપલબ્‍ધતામાં ઘટાડો થવાને કારણે ભાવ આપમેળે આસમાને પહોંચે છે.

મિડલ ઈસ્‍ટમાં જંગ બીજા અઠવાડિયામાં પ્રવેશતા જ કાચા તેલની કિમતો આસમાને પહોંચી છે. તાજેતરના ડેટા મુજબ, WTI Crude Futures માં ૨૮.૨૭%નો જંગી ઉછાળો જોવા મળ્‍યો છે. હાલમાં તે પ્રતિ બેરલ  $૧૧૬.૬૦ પર ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે, જે તેના ૫૨ અઠવાડિયાની સર્વોચ્‍ચ સપાટી  $૧૧૯.૪૩ ની અત્‍યંત નજીક છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની, જ્‍યાંથી વિશ્વનો ૨૦% તેલ પુરવઠો પસાર થાય છે, ત્‍યાં અવરોધ ઊભો થવાની આશંકાએ ભાવમાં આ તેજી જોવા મળી છે.

૧૯૮૩ પછીનો સૌથી મોટો ઉછાળો

બજારના આંકડા આ કટોકટીની ગંભીરતા સ્‍પષ્ટપણે દર્શાવે છે. યુએસ વેસ્‍ટ ટેક્‍સાસ ઇન્‍ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ૨૮ ટકાનો આﾍર્યજનક વધારો થયો છે, જે પ્રતિ બેરલ  $૧૧૬ ની નજીક પહોંચી ગયો છે. બ્રેન્‍ટ ક્રૂડ ઓઇલ પણ પાછળ નથી; તેમાં ૨૬ ટકાનો વધારો થયો છે અને તે પ્રતિ બેરલ  $૧૧૭ ની આસપાસ ટ્રેડિગ પણ કરી રહ્યું છે. ૧૯૮૩ પછી ફયુચર્સ માર્કેટના ઇતિહાસમાં આ સૌથી મોટો સાપ્તાહિક ઉછાળો છે. ઉર્જા નિષ્‍ણાતો માને છે કે જો હોર્મુઝ સ્‍ટ્રેટ ટૂંક સમયમાં પુનઃસ્‍થાપિત કરવામાં નહીં આવે, તો આ કટોકટી મોટા સંકટમાં ફેરવાઈ શકે છે.

 ઉત્‍પાદનમાં ભારે કાપ

આ કટોકટી ફક્‍ત પરિવહન વિશે નથી; ઉત્‍પાદન પણ વધુ ખરાબ થઈ રહ્યું છે. ખાડી ક્ષેત્રના મુખ્‍ય તેલ ઉત્‍પાદક દેશોએ ભયનો અનુભવ કરીને, ઘટાડો કરવાનું શરૂ કર્યું છે.

કુવૈતઃ જહાજોના સલામત માર્ગ અંગે ઈરાન તરફથી ધમકીઓને ધ્‍યાનમાં રાખીને, કુવૈતે સાવચેતી રૂપે તેના તેલ ઉત્‍પાદન અને રિફાઇનરી કામગીરીમાં ઘટાડો કર્યો છે.

ઇરાકઃ અહીં પરિસ્‍થિતિ વધુ ચિતાજનક છે. તેના દક્ષિણ તેલ ક્ષેત્રોમાંથી ઉત્‍પાદન, જે યુદ્ધ પહેલા પ્રતિ દિવસ ૪.૩ મિલિયન બેરલ હતું, તે હવે ઘટીને માત્ર ૧.૩ મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ થઈ ગયું છે. આ લગભગ ૭૦ ટકાનો નોંધપાત્ર અને ખતરનાક ઘટાડો દર્શાવે છે.

સંયુક્‍ત આરબ અમીરાત (UAE) અનામત પરના દબાણને ધ્‍યાનમાં રાખીને, UAE એ પણ અત્‍યંત સાવધાની સાથે તેના ઓફશોર ઉત્‍પાદનનું સંચાલન કરવાનું નક્કી કર્યું છે.