મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધે બેવડું સંકટ ઊભું કર્યું છે. એક તરફ, તેલના ભાવ વધી રહ્યા છે, જેની અસર સમગ્ર વિશ્વ પર પડી રહી છે. બીજી તરફ, આ યુદ્ધે મધ્ય પૂર્વમાં પાણીની કટોકટી ઊભી કરી છે. જેમ ખાડી દેશોમાંથી આવતું તેલ સમગ્ર વિશ્વ માટે એક નબળું નાડ છે, તેમ પીવાનું પાણી પણ ખાડી દેશો માટે એક નબળું નાડ છે. હુમલાઓથી પોતાને બચાવવા માટે, ઈરાન હવે આ જ નાડને નિશાન બનાવી રહ્યું છે.

    28 ફેબ્રુઆરીએ શરૂ થયેલા યુદ્ધમાં, લશ્કરી અને સરકારી લક્ષ્યો પર હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા. આગામી તબક્કામાં, તેલના ભંડારો પર બોમ્બમારો કરવામાં આવ્યો હતો. આ યુદ્ધનો સૌથી વિનાશક તબક્કો માનવામાં આવતો હતો. જો કે, વર્તમાન પરિસ્થિતિ વધુ ખતરનાક છે, કારણ કે હવે હુમલો એ જ વસ્તુ પર થઈ રહ્યો છે જેના વિના જીવન અશક્ય છે પાણી

   ખાડી દેશોમાં, જ્યાં ભૂગર્ભ તેલના ભંડાર છે, ત્યાં પાણીની અછત છે. ખાડી દેશોની ભૂગોળ પર નજર કરીએ તો, સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ, કતાર અને કુવૈત જેવા દેશોમાં એક પણ બારમાસી નદીનો અભાવ છે. આ દેશો તેમની વસ્તીની તરસ છીપાવવા માટે ડિસેલિનેશન પર આધાર રાખે છે. જેમ આપણા દેશમાં ઉર્જા ઉત્પન્ન કરવા માટે પાવર પ્લાન્ટ છે, તેવી જ રીતે ખાડી દેશોએ દરિયાઈ પાણીને પીવાલાયક બનાવવા માટે પાણીના પ્લાન્ટ બનાવ્યા છે. આ પ્લાન્ટ દરિયાઈ પાણીમાંથી મીઠું અને અશુદ્ધિઓ દૂર કરે છે અને તેને પીવાલાયક બનાવે છે. આ પ્લાન્ટ્સને ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ પણ કહેવામાં આવે છે. આ પ્લાન્ટ્સ હવે ઈરાન યુદ્ધમાં નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યા છે.

અમેરિકાએ ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ્સ પર હુમલા શરૂ કર્યા છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રીએ દાવો કર્યો છે કે અમેરિકાએ ઈરાન પરના તેના પ્રારંભિક હુમલાઓમાં કેશ્મ ટાપુ પરના ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટને નિશાન બનાવ્યો હતો. એવો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે કે આ હુમલામાં પ્લાન્ટને નોંધપાત્ર નુકસાન થયું છે. આ પ્લાન્ટના વિનાશથી પડોશી 30 ગામોમાં પીવાના પાણીની કટોકટી ઉભી થઈ છે. લગભગ 100,000 લોકો તરસથી મૃત્યુ પામવાનું જોખમ ધરાવે છે. આ હુમલા બાદ, ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ અમેરિકાને ઉદાહરણીય બદલો લેવાની ચેતવણી આપી છે.

ઈરાનની ચેતવણી બાદ, બહેરીને દાવો કર્યો છે કે તેના મુખ્ય ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટને ઈરાની ડ્રોન દ્વારા નિશાન બનાવવામાં આવ્યો હતો. આ સીધો હુમલો માનવામાં આવે છે, પરંતુ આ યુદ્ધમાં ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ પર પહેલા પણ પરોક્ષ હુમલા કરવામાં આવ્યા છે. 2 માર્ચ, 2026 ના રોજ દુબઈના જેબેલ અલી બંદર નજીક થયેલા હુમલામાં પાણીના પ્લાન્ટને નુકસાન થયાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. 

   યુએઈના ફુજૈરાહ F1 કોમ્પ્લેક્સ અને કુવૈતના દોહા વેસ્ટ પ્લાન્ટમાં પણ નુકસાન થયું હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. તેના ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ પર યુએસના હુમલાના ઈરાનના બદલો લેવાના પ્રતિભાવથી પ્રશ્નો ઉભા થયા છે કે શું ઈરાન આ બદલો લેવાના હુમલા વિશે વાત કરી રહ્યું હતું? શું ઈરાનનું આગામી લક્ષ્ય મધ્ય પૂર્વમાં ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ હશે? શું ઈરાન હવે હુમલાઓને રોકવા માટે મધ્ય પૂર્વમાં પાણીનું સંકટ સર્જવા જઈ રહ્યું છે? તમારે વિચારવું જોઈએ કે શું ઈરાન આ કરવા સક્ષમ છે, અને જો તે આવું કરશે તો તે કેટલી મોટી સમસ્યા ઊભી કરશે. પરંતુ તે પહેલાં, તમારે જાણવું જોઈએ કે મધ્ય પૂર્વનો કયો દેશ આ ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ્સ પર કેટલી હદ સુધી નિર્ભર છે?

કુવૈત અને કતારમાં, તેના પીવાના પાણીનો 90% આ પ્લાન્ટ્સમાંથી આવે છે. યુએઈમાં, શહેરી વિસ્તારો પણ 90% આ પ્લાન્ટ્સ પર નિર્ભર છે. બહેરીનની આ પ્લાન્ટ્સ પર નિર્ભરતા 90% છે. ઓમાનની ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ્સ પર નિર્ભરતા 86% છે. સાઉદી અરેબિયામાં, તેના પીવાના પાણીનો 70% આ પ્લાન્ટ્સમાંથી આવે છે. મધ્ય પૂર્વમાં પાણી પુરવઠા માટે 56 મુખ્ય ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ છે.

  ઈરાનની પાણીની નિર્ભરતા ફક્ત 3% છે, અને ઈરાનના ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ પર હુમલો કરીને, અમેરિકાએ મધ્ય પૂર્વના તમામ 56 પ્લાન્ટ્સ માટે ગંભીર ખતરો ઉભો કર્યો છે. ઈરાન સીધો યુએસ પર હુમલો કરી શકતો નથી, પરંતુ તે મધ્ય પૂર્વમાં તેના સાથી દેશો માટે પાણીનું સંકટ ઊભું કરી શકે છે.

અમેરિકન ગુપ્તચર એજન્સી, CIA, એ 2010 માં મધ્ય પૂર્વમાં યુએસ હુમલાથી સર્જાયેલા સંકટ વિશે પહેલાથી જ ચેતવણી આપી દીધી હતી. CIA ના અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે યુદ્ધની સ્થિતિમાં ગલ્ફ દેશોમાં ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ સરળ લક્ષ્ય બની શકે છે. આ ખતરો વધુ મોટો છે કારણ કે ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે કે તેમને હવાઈ હુમલાઓથી બચાવવા મુશ્કેલ છે.

ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટમાં ઘણા તબક્કા હોય છે: દરિયાઈ પાણી ખેંચવા માટેની ઇન્ટેક સિસ્ટમ, ટ્રીટમેન્ટ યુનિટ અને સૌથી અગત્યનું, ઉર્જા પુરવઠા કેન્દ્ર. નિષ્ણાતો માને છે કે જો મિસાઇલ હુમલામાં એક પણ પાવર પ્લાન્ટ અથવા ઇન્ટેક પંપને નુકસાન થાય છે, તો આખો પ્લાન્ટ સ્થગિત થઈ શકે છે. વધતી જતી વસ્તીને કારણે, ગલ્ફ દેશોમાં તેમના લોકો માટે પૂરતા પ્રમાણમાં પીવાના પાણીનો સંગ્રહ નથી. જો આ પ્લાન્ટ પર હુમલો કરવામાં આવે, તો માનવતાવાદી દુર્ઘટનાની કલ્પના જ કરી શકાય છે!

   પાણીની કટોકટીનો આ ખતરો કાલ્પનિક નથી; યુદ્ધમાં ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટનો ઉપયોગ પહેલા પણ શસ્ત્રો તરીકે કરવામાં આવ્યો છે. આજે, તમારે યુદ્ધની આ ગંદા રમતનો ઇતિહાસ શીખવો જોઈએ. ૧૯૯૦-૯૧માં ગલ્ફ વોરના અંત પછી, જ્યારે ઇરાકી સેના કુવૈતમાંથી પાછી ફરી રહી હતી, ત્યારે તેમણે કુવૈતના ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટનો નાશ કરવાનું શરૂ કર્યું. ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટને નિશાન બનાવવા ઉપરાંત, સદ્દામ હુસૈનની સેનાએ નજીકના તેલ ક્ષેત્રોના મુખને પર્સિયન ગલ્ફમાં ફેરવી દીધા, જેના કારણે લાખો બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ પર્સિયન ગલ્ફમાં ઢોળાઈ ગયું. આને ઇતિહાસમાં સૌથી મોટો તેલ ઢોળાઈ ગયો છે. સદ્દામની સેનાએ આ કર્યું જેથી ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટનું સમારકામ થયા પછી પણ પાણી પીવાલાયક ન બને. પરિસ્થિતિ એટલી ગંભીર બની ગઈ કે અમેરિકાએ તેલ ઢોળાઈ જવાથી રોકવા માટે તેના સાથી કુવૈતના તેલ કુવાઓ પર બોમ્બમારો કરવો પડ્યો, તેને આગ લાગવાથી અને સમુદ્રમાં ઢોળાઈ જવાથી બચાવ્યો.

આ ઘટનાને કારણે કુવૈતમાં પીવાના પાણીની ગંભીર કટોકટી સર્જાઈ. કુવૈતને પીવાના પાણીની નિકાસ કરવી પડી, અને સિસ્ટમને પુનઃસ્થાપિત કરવામાં વર્ષો લાગ્યા. આજે મધ્ય પૂર્વમાં ફરી એકવાર આવી જ પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ છે. આ વખતે, એક નહીં, પરંતુ છ દેશો પાણીના સંકટનો સામનો કરી રહ્યા છે.