લંડન, તા. 10: બ્રિટનની રાજધાની લંડનમાં આયોજિત એક ભવ્ય સમારોહમાં બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન પોતાની બહાદુરીનો પરચો આપનાર ભારતીય મૂળના જાસૂસ નૂર ઇનાયત ખાનને યાદ કરવામાં આવ્યા હતા. 'મેમોરિયલ ગેટ્સ' ખાતે કોમનવેલ્થ ડે નિમિત્તે આયોજિત પુષ્પાંજલિ અર્પણ સમારોહમાં વિશ્વયુદ્ધોમાં સેવા આપનારી મહિલાઓના યોગદાનને બિરદાવવામાં આવ્યું હતું. જેમાં ભારતીય સુફી પરિવારમાં જન્મેલા નૂર ઇનાયત ખાનની વાર્તા મુખ્ય આકર્ષણનું કેન્દ્ર રહી હતી.
નાઝી કબજા હેઠળના ફ્રાન્સમાં પ્રથમ મહિલા વાયરલેસ ઓપરેટર
નૂર ઇનાયત ખાન બ્રિટિશ ગુપ્તચર સંસ્થા 'સ્પેશિયલ ઓપરેશન્સ એક્ઝિક્યુટિવ' (SOE) ના એજન્ટ હતા. બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન જ્યારે ફ્રાન્સ પર નાઝીઓનું શાસન હતું, ત્યારે તેઓ 'મેડેલિન' કોડનેમ હેઠળ ત્યાં પહોંચનારા પ્રથમ મહિલા વાયરલેસ ઓપરેટર બન્યા હતા. અત્યંત જોખમી સંજોગોમાં દુશ્મનોની વચ્ચે રહીને તેમણે બ્રિટિશ સેનાને મહત્વની માહિતી પૂરી પાડી હતી.
અપ્રતિમ બલિદાન અને શૌર્ય
વર્ષ 1944માં નાઝીઓ દ્વારા તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને ડાચાઉ કોન્સન્ટ્રેશન કેમ્પમાં તેમને ફાંસી આપવામાં આવી હતી. ઇતિહાસકાર શ્રાબણી બાસુ અને કોમનવેલ્થ સેક્રેટરી-જનરલ શર્લી બોચવેએ જણાવ્યું હતું કે, નૂર ઇનાયત ખાન એ કરોડો મહિલાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જેમણે શાંતિથી અને અત્યંત હિંમતપૂર્વક યુદ્ધના મેદાનમાં સેવા આપી છે, પરંતુ ઇતિહાસના પુસ્તકોમાં ઘણીવાર તેમની અવગણના કરવામાં આવી છે.
મેમોરિયલ ગેટ્સ પર એકમાત્ર મહિલા નામ
રોયલ બ્રિટિશ લીજનના ડિરેક્ટર ફિલિપા રાવલિન્સને નોંધ્યું હતું કે, મેમોરિયલ ગેટ્સ પેવેલિયન પર વિક્ટોરિયા અને જ્યોર્જ ક્રોસ પ્રાપ્તકર્તાઓમાં નૂર ઇનાયત ખાન એકમાત્ર એવી મહિલા છે જેનું નામ અંકિત છે. આ સમારોહમાં ભારતની બેગમ પાશા શાહનું પણ સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમ દ્વારા વિશ્વને સંદેશ આપવામાં આવ્યો કે શાંતિ અને સ્વતંત્રતાના રક્ષણમાં મહિલાઓનું બલિદાન અમૂલ્ય છે.