નવી દિલ્‍હી, તા.૧૨:સુપ્રીમ કોર્ટે આજે અન્‍ય પછાત વર્ગો (OBC) માટે અનામત અંગે એક મોટો ચુકાદો આપ્‍યો. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્‍પષ્ટ કર્યું કે ઉમેદવારનો ક્રીમી લેયર દરજ્‍જો ફક્‍ત તેમના પરિવારની આવકના આધારે નક્કી કરી શકાતો નથી.

સુપ્રીમ કોર્ટે યુનિયન પબ્‍લિક સર્વિસ કમિશન (UPSC) માટે ૬૦ થી વધુ બ્‍ગ્‍ઘ્‍ ઉમેદવારોને નોંધપાત્ર રાહત આપી છે. આ વિદ્યાર્થીઓને પરીક્ષામાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્‍યા હતા. કોર્ટે જણાવ્‍યું હતું કે જો માતાપિતા ગ્રુપ IV માં સરકારી નોકરીઓ ધરાવે છે અને વાર્ષિક રૂા.૮ લાખથી વધુ કમાણી કરે છે, તો પણ તેમને ક્રીમી લેયરમાં સમાવવામાં આવશે નહીં. વધુમાં, આવા કિસ્‍સાઓમાં કૃષિ આવક ધ્‍યાનમાં લેવામાં આવશે નહીં. ફક્‍ત અન્‍યસ્ત્રેતો (વ્‍યવસાય, મિલકત, વગેરે) માંથી કૌટુંબિક આવક વાર્ષિક રૂા.૮ લાખથી ઓછી હોવી જોઈએ (ત્રણ વર્ષ માટે). સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય અનુસાર, કર્મચારી અને તાલીમ મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલ ૨૦૦૪ ના પત્રનો ફકરો ૯ અમાન્‍ય થઈ ગયો છે. આ મુજબ, બેંકો અથવા ખાનગી નોકરીઓમાં કાર્યરત લોકોના માત્ર પગારને ક્રીમી લેયર પદ ગણી શકાય નહીં.

સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્‍યું હતું કે આવા કિસ્‍સાઓમાં, સરકારી ગ્રુપ III અને IV પદો સાથે સમકક્ષતા પહેલા નક્કી કરવામાં આવશે. ત્‍યાં સુધી, ફક્‍ત ૧૯૯૩ OM લાગુ રહેશે. આ નિર્ણયથી ઘણા લોકોને ફાયદો થશે જેમને ક્રીમી લેયરની ખોટી વ્‍યાખ્‍યાને કારણે અગાઉ OBC અનામતમાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્‍યા હતા, પરંતુ જેઓ નોકરી કરે છે પણ યોગ્‍ય કેડરમાં નથી. આ નિર્ણય આવા તમામ કેસોમાં પાછલી અસરથી લાગુ થશે.

કાર્મિક મંત્રાલયને આનો અમલ કરવા માટે છ મહિનાનો સમય આપવામાં આવ્‍યો છે. જો જરૂરી હોય તો, અન્‍ય શ્રેણીઓના કર્મચારીઓની વરિષ્ઠતાને અસર ન થાય તે સુનિﾍતિ કરવા માટે સુપરન્‍યુમરરી પોસ્‍ટ્‍સ બનાવવામાં આવશે. ભવિષ્‍યની સેવા સેવા પરીક્ષાઓ (CSE) માં માન્‍ય OBC-NCL પ્રમાણપત્રો (DM/તહસીલદાર તરફથી) ને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે; પગાર-આધારિત અસ્‍વીકાર દૂર કરવામાં આવશે. આ નિર્ણય OBC અનામતનો મૂળ હેતુ પુનઃસ્‍થાપિત કરશે. રોહિત નાથન (CSE-2012) અને કેતન બેચ (CSE-૨૦૧૫) જેવા ઘણા કિસ્‍સાઓમાં,કાર્મિક મંત્રાલયને છ મહિનાની અંદર ફરીથી ચકાસણી કરવાની અને OBC-NCL દરજ્‍જો આપવાની જરૂર પડશે.

કેસની સુનાવણી કરતી વખતે, બેન્‍ચે જણાવ્‍યું હતું કે, પોસ્‍ટની શ્રેણીઓ અને સ્‍થિતિના માપદંડોનો સંદર્ભ લીધા વિના, ફક્‍ત આવકના આધારે ક્રીમી લેયર દરજ્‍જો નક્કી કરવો કાયદેસર રીતે ટકાઉ નથી. કોર્ટ માને છે કે આવક ઉપરાંત વ્‍યક્‍તિની સામાજિક અને વ્‍યાવસાયિક દરજ્‍જાને ધ્‍યાનમાં લેવી જરૂરી છે.

ક્રીમી લેયર શબ્‍દનો ઉપયોગ OBC સમુદાયમાં એવા લોકોનું વર્ણન કરવા માટે થાય છે જેમણે નોંધપાત્ર આર્થિક અને સામાજિક સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી છે. આ વિચાર એ સુનિﾍતિ કરવાનો છે કે અનામતના લાભ ફક્‍ત આ વર્ગ પર ન પડે પરંતુ સમુદાયના ગરીબ અને પછાત સભ્‍યો સુધી પહોંચે જેમને ખરેખર તેમની જરૂર છે. આ ખ્‍યાલ ૧૯૯૨ ના પ્રખ્‍યાત ઇન્‍દ્રા સાહની વિરુદ્ધ ભારતીય સંઘ કેસમાં ઉદ્ભવ્‍યો હતો. તે સમયે, સુપ્રીમ કોર્ટે બ્‍ગ્‍ઘ્‍ અનામતને સમર્થન આપ્‍યું હતું પરંતુ સમૃદ્ધ વર્ગોને બાકાત રાખવાનો આદેશ આપ્‍યો હતો. ત્‍યારબાદ, ૧૯૯૩ માં, સરકારે તેના અમલ માટે નિયમો ઘડ્‍યા.

હાલના નિયમો અનુસાર, રૂા.૮ લાખથી વધુ વાર્ષિક આવક ધરાવતા OBC પરિવારને ક્રીમી લેયરમાં ગણવામાં આવે છે. આવા ઉમેદવારો સરકારી નોકરીઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્‍થાઓમાં અનામત માટે પાત્ર નથી. આ આવક મર્યાદા છેલ્‍લે ૨૦૧૭ માં રૂા.૬ લાખથી વધારીને રૂા.૮ લાખ કરવામાં આવી હતી.

આવક ઉપરાંત, ઉચ્‍ચ બંધારણીય હોદ્દા ધરાવતા વ્‍યક્‍તિઓ, વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીઓ, સશષા દળોમાં વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને અગ્રણી ઉદ્યોગપતિઓના બાળકોને પણ ક્રીમી લેયર શ્રેણીમાં ગણવામાં આવે છે.

સુપ્રીમ કોર્ટના આ નવા ચુકાદાથી સરકાર પર ક્રીમી લેયરને ઓળખતા ૧૯૯૩ ના નિયમોની સમીક્ષા કરવા માટે દબાણ વધી શકે છે. કોર્ટે સૂચવ્‍યું છે કે માપદંડ તરીકે ફક્‍ત પૈસા પર આધાર રાખવો એ સામાજિક ન્‍યાયના વ્‍યાપક ઉદ્દેશ્‍યોની વિરુદ્ધ હોઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ઉચ્‍ચ વહીવટી પદ ધરાવતા ઓછા પગારવાળા વ્‍યક્‍તિનો પણ સામાજિક દરજ્‍જો શ્રીમંત ઉદ્યોગપતિ કરતા અલગ હોઈ શકે છે.