નવી દિલ્હી. ઈરાન અને ઇઝરાયલ વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધે વૈશ્વિક ઉર્જા બજારને હચમચાવી નાખ્યું છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને અસર થઈ છે, જેના કારણે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠો ખોરવાઈ ગયો છે.

આ પરિસ્થિતિ ભારતને પણ અસર કરી શકે છે, કારણ કે તે તેની લગભગ 90 ટકા ક્રૂડ ઓઇલ જરૂરિયાતો આયાત દ્વારા પૂર્ણ કરે છે. વધુમાં, દેશ તેની લગભગ 60 ટકા LPG અને લગભગ 50 ટકા LNG આયાત કરે છે.

જોકે, ભારતે તેની પૂર્વ-આયોજિત વ્યૂહરચના અને "ઇન્ડિયા ફર્સ્ટ" નીતિને કારણે મોટા પાયે મોટા ઉર્જા સંકટથી પોતાને બચાવી લીધું છે. જ્યારે પડોશી દેશ પાકિસ્તાનમાં કટોકટી જેવી પરિસ્થિતિના અહેવાલો મળી રહ્યા છે, ત્યારે ભારત તેના ભૂગર્ભ તેલ સંગ્રહ અને ઘણા દેશોમાંથી આયાતને કારણે પ્રમાણમાં મજબૂત સ્થિતિમાં છે.

કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીના મતે, ભારત પાસે હાલમાં લગભગ 25 દિવસનો ક્રૂડ ઓઇલ ભંડાર છે. વધુમાં, પેટ્રોલ અને ડીઝલનો સ્ટોક લગભગ 25 દિવસ સુધી ટકી શકે છે.

રસોઈ ગેસ (LPG) ની ઉપલબ્ધતા 25 થી 30 દિવસ સુધી ચાલી શકે છે, જ્યારે ઉદ્યોગોમાં વપરાતા LNG નો સ્ટોક આશરે 10 દિવસનો હોય છે. સરકાર કહે છે કે જરૂર પડ્યે વધારાની આયાત અને વ્યૂહાત્મક અનામત દ્વારા પુરવઠો જાળવી શકાય છે

ભારતની વ્યૂહાત્મક ભૂગર્ભ તેલ સંગ્રહ ગુફાઓ ભારતની ઉર્જા સુરક્ષામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. આ ગુફાઓ ત્રણ મુખ્ય સ્થળોએ બનાવવામાં આવી છે: વિશાખાપટ્ટનમ, મેંગલુરુ અને પાદુર.

આ સંગ્રહ સુવિધાઓ ભારતીય વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ લિમિટેડ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે. તેમની કુલ ક્ષમતા આશરે 5.33 મિલિયન મેટ્રિક ટન (40 મિલિયન બેરલ) છે, જે લગભગ 10 દિવસ માટે દેશની તેલ જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરી શકે છે.

આ ભૂગર્ભ જળાશયોની ખાસ વિશેષતા એ છે કે તેઓ ડ્રોન અથવા મિસાઇલ હુમલાઓથી પ્રમાણમાં સુરક્ષિત છે અને કુદરતી આફતોથી ઓછા પ્રભાવિત છે. સરકારે હજુ સુધી આ ભંડારનો ઉપયોગ કર્યો નથી, પરંતુ તેઓ કટોકટીના કિસ્સામાં સલામતી જાળ તરીકે કાર્ય કરી શકે છે.

મધ્ય પૂર્વ કટોકટી પછી, ભારતે તેના તેલ આયાત સ્ત્રોતોને વધુ વૈવિધ્યસભર બનાવ્યા છે. ભારત હવે યુરોપ, લેટિન અમેરિકા અને પશ્ચિમ આફ્રિકા સહિત લગભગ 40 દેશોમાંથી ક્રૂડ ઓઇલ આયાત કરે છે

ભારતની લગભગ 70 ટકા તેલ આયાત હવે દરિયાઈ માર્ગો દ્વારા થાય છે જે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર આધાર રાખતા નથી, જે અગાઉ લગભગ 50-55 ટકા હતું. રશિયા અને આફ્રિકાથી ખરીદીમાં વધારો 

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે અગાઉ રશિયન તેલ ખરીદવા બદલ ભારતની ટીકા કરી હતી. તે સમયે, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ભારત પર વધારાનો 25 ટકા ટેરિફ પણ લાદ્યો હતો. જો કે, માર્ચ 2026 માં, મધ્ય પૂર્વ કટોકટીને કારણે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે ભારતને રશિયન તેલ ખરીદવા માટે કામચલાઉ મુક્તિ આપી. ત્યારબાદ, ભારતે રશિયન ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદીમાં ઝડપથી વધારો કર્યો, લગભગ 30 મિલિયન બેરલ ખરીદ્યા.

વધુમાં, આફ્રિકન દેશોમાંથી પુરવઠો પણ વધ્યો છે. માર્ચના પહેલા 10 દિવસમાં અંગોલાથી આશરે 3.4 મિલિયન બેરલ તેલ આયાત કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે કોંગો રિપબ્લિકમાંથી આશરે 1.9 મિલિયન બેરલ તેલ ખરીદવામાં આવ્યું હતું

ભારત LPGનો વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો આયાતકાર દેશ છે અને વાર્ષિક આશરે 31.3 મિલિયન ટનનો વપરાશ કરે છે. સરકારે કટોકટીની શક્તિઓનો ઉપયોગ કરીને સ્થાનિક LPG ઉત્પાદનમાં આશરે 25 ટકાનો વધારો કર્યો છે. જો કે, આના કારણે હોટલ અને રેસ્ટોરન્ટ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા વાણિજ્યિક સિલિન્ડરોની અછત સર્જાઈ છે.

ભારતે LPG માટે ભૂગર્ભ સંગ્રહ સુવિધાઓ પણ બનાવી છે. મેંગલુરુમાં આશરે 500 મીટરની ઊંડાઈએ 80,000 ટન ક્ષમતાનો સંગ્રહ છે, જ્યારે વિશાખાપટ્ટનમમાં 60,000 ટન સંગ્રહ સુવિધા છે. સરકાર ભવિષ્યમાં આવી વધુ સંગ્રહ સુવિધાઓ બનાવવાની યોજના પર પણ વિચાર કરી રહી છે.