નવી દિલ્હી : ભારત સરકાર દ્વારા લાવવામાં આવેલા 'ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટ, ૨૦૨૩' ની કેટલીક વિવાદાસ્પદ જોગવાઈઓ હવે સુપ્રીમ કોર્ટના રડારમાં આવી છે. શુક્રવારે સર્વોચ્ચ અદાલતે આ કાયદાની માન્યતાને પડકારતી એક નવી અરજી પર સુનાવણી હાથ ધરી હતી અને કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ પાઠવી તેમનો પક્ષ રજૂ કરવા આદેશ આપ્યો છે.
માહિતી અધિકાર (RTI) અને ડેટા પ્રાઈવસી વચ્ચે ટકરાવ
સામાજિક કાર્યકર અંજલી ભારદ્વાજ અને અમૃતા જોહરી દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી આ અરજીમાં એક ગંભીર મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. અરજદારોનું કહેવું છે કે ૨૦૨૩ ના નવા કાયદાની કલમ ૪૪(૩) માહિતી અધિકાર અધિનિયમ (RTI Act) ની કલમ ૮(૧)(j) માં એવા ફેરફાર કરે છે જેનાથી લોકોનો માહિતી મેળવવાનો મૂળભૂત અધિકાર છીનવાઈ રહ્યો છે. આ જોગવાઈને કારણે હવે જાહેર હિતની માહિતી પણ 'વ્યક્તિગત ડેટા' ના બહાને છુપાવી શકાય છે, જે ભ્રષ્ટાચારને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે.
જાહેર હિતમાં ડેટાના ઉપયોગની માંગ
અરજીમાં એવી સ્પષ્ટ માંગ કરવામાં આવી છે કે ભ્રષ્ટાચાર, જાહેર પદનો દુરુપયોગ અથવા ગુનાહિત પ્રવૃત્તિઓની તપાસ માટે મેળવવામાં આવેલા વ્યક્તિગત ડેટા પર આ કાયદો લાગુ ન થવો જોઈએ. જો કોઈ માહિતી જાહેર હિતમાં હોય, તો ડેટા પ્રોટેક્શનના બહાને તેનો પ્રસાર કે વિશ્લેષણ અટકાવવું એ બંધારણની કલમ ૧૪ અને ૧૯(૧)(a) નું ઉલ્લંઘન છે.
પત્રકારત્વના સ્ત્રોતો પર જોખમ
સુપ્રીમ કોર્ટમાં અગાઉ દાખલ થયેલી અરજીઓમાં પત્રકારત્વના સ્ત્રોતોના રક્ષણનો મુદ્દો પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. પત્રકારો અને તપાસ સંસ્થાઓએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કે જો સંપાદકીય કે તપાસના હેતુ માટે પણ મુક્તિ આપવામાં નહીં આવે, તો સ્ત્રોતોની ઓળખ છતી થવાનું જોખમ વધી જશે. સુપ્રીમ કોર્ટે જોકે કાયદા પર વચગાળાનો સ્ટે આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે, પરંતુ આગામી ૨૩ માર્ચે આ મામલે વધુ સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવશે.
ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટ ૨૦૨૩ અને ૨૦૨૫ ના નિયમો ભારતની માહિતી આપવાની લોકશાહી પ્રણાલી પર કેવી અસર કરશે, તે હવે સુપ્રીમ કોર્ટના અંતિમ ચુકાદા પર નિર્ભર રહેશે.