છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય હેં...વારાણસીમાં ભાજપનો પરાજય 9:51 AM
ગુજરાત શહેરી રાજ્ય બનવા ભણી
ગ્રામીણ ઓળખ ગુમાવી રહ્યું છે રાજ્યઃ અડધાથી વધુ વસ્તી શહેરોમાં વસતી જોવા મળશે : શહેરોમાં રહેતા લોકોની ટકાવારી ૫૭.૭ ટકા થશેઃ ૨૦૨૭માં રાજ્યની વસ્તી ૭.૪૮ કરોડ થશેઃ ૩.૭૯ કરોડ શહેરોમાં તો ૩.૬૯ કરોડ લોકો ગ્રામિણ ક્ષેત્રે રહેતા હશેઃ ટકાવારી ૫૦.૬૯ ટકા થશે
અમદાવાદ,તા.૧૪: ૧૫ વર્ષથી ઓછા સમયમાં નવ નવા મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનો બનાવવામાં આવ્યા છે. શહેરોની સીમાઓ ફરીથી બનાવવામાં આવી રહી છે. સેટેલાઇટ ટાઉનશીપનું આયોજન ચાલી રહ્યું છે. વહીવટી ઉથલપાથલ ગુજરાતની નવી વાસ્તવિકતા દર્શાવે છે કે રાજ્ય તેની ગ્રામીણ ઓળખથી ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. અંદાજો અનુસાર, ગુજરાત આગામી વર્ષ સુધીમાં મુખ્યત્વે શહેરી રાજ્ય બનવાના માર્ગ પર છે, તેની અડધાથી વધુ વસ્તી પહેલીવાર શહેરોમાં રહે છે. રાજ્ય સરકારની સામાજિક-આર્થિક સમીક્ષા ૨૦૨૫-૨૬ અનુસાર, ૨૦૨૭ માં ગુજરાતની કુલ વસ્તી ૭૪.૮ કરોડ સુધી પહોંચવાની ધારણા છે, જેમાંથી ૩૭.૯ કરોડ શહેરી વિસ્તારોમાં અને ૩૬.૯ કરોડ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રહેશે. આનાથી શહેરી વસ્તીનો હિસ્સો ૫૦.૬૯% સુધી વધશે, જે રાજ્યની વસ્તી વિષયક પ્રગતિમાં એક નવો સીમાચિﾎરૂપ બનશે. તેમ ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડીયાનો અહેવાલ જણાવે છે.
શહેરી આયોજનકારો કહે છે કે આ પરિવર્તન દાયકાઓથી ચાલી રહ્યું છે. ૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરીમાં ગુજરાતની શહેરી વસ્તી ૪૨.૬% દર્શાવવામાં આવી હતી, જે ભારતની ૩૧.૧૪% કરતા નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. ૨૦૧૧ થી ૨૦૨૭ની વચ્ચે લગભગ ૮ ટકાનો અંદાજિત વધારો એ જ સમયગાળા દરમિયાન રાષ્ટ્રીય વલણ કરતાં ઘણો વધારે છે.
શહેરી વિકાસ અને શહેરી ગૃહનિર્માણ વિભાગના મુખ્ય સચિવ એમ. થેન્નારાસનએ જણાવ્યું હતું કે ગુજરાતના આર્થિક ભવિષ્ય માટે શહેરીકરણ કેન્દ્રિય મહત્વ ધરાવે છે. વિશ્વ બેંકના અભ્યાસને ટાંકીને તેમણે કહ્યું કે ૨૦૫૦ સુધીમાં ૬૭% થી ૭૦% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં રહી શકે છે. તેમણે શહેરોને સેવાઓ, શિક્ષણ, માળખાગત સુવિધાઓ અને આયોજિત વિકાસ દ્વારા સંચાલિત આર્થિક વિકાસના એન્જિન તરીકે વર્ણવ્યા.
તેમણે કહ્યું કે રાજ્ય સરકારે ચાલુ વર્ષને શહેરી વર્ષ તરીકે જાહેર કર્યું છે અને શહેરી વિકાસ બજેટ વધારીને રૂ.૩૩,૫૦૦ કરોડ કર્યું છે, જેમાં સુધારેલી સુવિધાઓ, સેટેલાઇટ ટાઉનશીપ અને પરિવહન-લક્ષી વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે. શહેરી શાસનનો પણ તે જ ગતિએ વિસ્તરણ થયું છે. ૨૦૧૧ માં, ગુજરાતમાં આઠ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનો હતા; નવસારી, વાપી, આણંદ, મોરબી અને ગાંધીધામ સહિત અન્ય મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનોના ઉમેરાથી આ સંખ્યા ૧૭ થઈ ગઈ છે. મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનો દ્વારા આવરી લેવામાં આવતો કુલ વિસ્તાર ૨૦૧૧માં ૪૬૬ ચોરસ કિલોમીટરથી વધીને ૪૮૧ ચોરસ કિલોમીટર થયો છે, અને અમદાવાદનો વિસ્તાર વધુ થવાની ધારણા છે, કારણ કે શહેરની સીમાઓ તેના બાહ્ય ભાગમાં આવેલા મુખ્ય ઔદ્યોગિક કેન્દ્ર સાણંદ સુધી લંબાવવાની યોજના છે.
CEPT યુનિવર્સિટીના શહેરી આયોજનકાર રુતુલ જોશીએ જણાવ્યું હતું કે આ વલણ લાંબા સમયથી અપેક્ષિત હતું. ગુજરાત તેની રચનાથી જ એક ઔદ્યોગિક રાજ્ય રહ્યું છે, અને ઔદ્યોગિકરણ સાથે શહેરીકરણ પણ આવે છે. ૧૯૮૦માં અમદાવાદ, વડોદરા, સુરત અને રાજકોટમાં શહેરી વસ્તી ટોચ પર પહોંચી હતી. આયોજનકારોએ અંદાજ લગાવ્યો હતો કે ૨૦૨૫ સુધીમાં શહેરી વસ્તી ગ્રામીણ વસ્તી કરતાં વધી જશે.
રાજ્ય સરકારના લાંબા ગાળાના અંદાજો અનુસાર, ૨૦૩૬ સુધીમાં, ગુજરાતની લગભગ ૫૫% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં રહેશે. તેનાથી વિપરીત, ભારત હજુ પણ મુખ્યત્વે ગ્રામીણ રહેશે, જેમાં ૩૯.૦૬% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં અને ૬૦.૯૪% ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રહે છે. ગુજરાતની શહેરી વસ્તી વાર્ષિક ૦.૫% ના દરે વધી રહી છે, જે રાષ્ટ્રીય દર (લગભગ ૦.૩%) કરતા વધારે છે. આગામી ૧૦ વર્ષોમાં, રાજ્યમાં શહેરી વસ્તીનો હિસ્સો ૪.૩ ટકા વધવાનો અંદાજ છે, જ્યારે ભારતમાં તે લગભગ ૨.૭ ટકા રહેશે. આ શહેરોમાં વધતા સ્થળાંતર, ઔદ્યોગિક વિસ્તરણ અને શહેરી માળખાગત સુવિધાઓના ફેલાવાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
(11:07 AM IST)
