રાજકોટ: દાયકાઓથી આપણે રસ્તો શોધવા માટે જે અમેરિકન GPS (ગ્લોબલ પોઝિશનિંગ સિસ્ટમ) પર નિર્ભર છીએ, તેની વિશ્વસનીયતા પર હવે જોખમ ઉભું થયું છે. વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલના એક ચોંકાવનારા અહેવાલ મુજબ, GPS સિસ્ટમ અત્યંત નબળા સેટેલાઈટ સિગ્નલો પર કામ કરે છે, જેને આધુનિક જામર દ્વારા સરળતાથી બ્લોક કરી શકાય છે. આ ખતરાને જોતા, વિશ્વભરના મોટા ટેક સ્ટાર્ટઅપ્સે હવે સેટેલાઈટ વગર ચાલે તેવી 'નેક્સ્ટ જનરેશન' નેવિગેશન સિસ્ટમ પર કામ શરૂ કરી દીધું છે.
રશિયા-યુક્રેન સરહદ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા વિસ્તારોમાં અત્યારે 'GPS ડેડ ઝોન' બની રહ્યા છે, જ્યાં જહાજો અને વિમાનો રસ્તો ભટકી રહ્યા છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે વૈજ્ઞાનિકો મુખ્યત્વે ત્રણ નવી ટેકનોલોજી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે.
 
ભવિષ્યની ૩ પાવરફુલ નેવિગેશન ટેકનોલોજી
૧. ક્વોન્ટમ નેવિગેશન (Quantum Navigation): બ્રિટિશ કંપની Q-CTRL આ જાદુઈ ટેકનોલોજી પર કામ કરી રહી છે. તે પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્ર (Magnetic Field) ના અતિ સૂક્ષ્મ ફેરફારોને માપીને તમારું ચોક્કસ સ્થાન નક્કી કરશે. આમાં આકાશમાંથી સિગ્નલ મેળવવાની જરૂર જ નહીં પડે.
૨. AI-આધારિત વિઝ્યુઅલ નેવિગેશન: આ સિસ્ટમ તમારા સ્માર્ટફોન કે વાહનના કેમેરાનો ઉપયોગ કરશે. AI આસપાસની ઇમારતો, પર્વતો અને સીમાચિહ્નોને ઓળખીને તેની તુલના ડિજિટલ નકશા સાથે કરશે. તે એટલી સચોટ હશે કે ઈમારતની ઉંચાઈ અને કયા માળે છો તે પણ કહી શકશે.
૩. ઇનર્શિયલ નેવિગેશન સિસ્ટમ: આ એક સેન્સર-આધારિત પદ્ધતિ છે જે વાહનની ગતિ અને દિશા માપવા માટે એક્સીલેરોમીટર અને ગાયરોસ્કોપનો ઉપયોગ કરે છે. તે ખાસ કરીને એવા વિસ્તારોમાં ઉપયોગી થશે જ્યાં ઈન્ટરનેટ કે સેટેલાઈટ નેટવર્ક બિલકુલ નથી.
 
શા માટે GPS હવે સુરક્ષિત નથી?
નિષ્ણાતોના મતે, GPS સિગ્નલો હજારો કિલોમીટર દૂર રહેલા ઉપગ્રહોથી આવે છે, જે પૃથ્વી પર પહોંચતા સુધીમાં ખૂબ જ નબળા પડી જાય છે. માત્ર ₹૮,૦૦૦ થી ₹૧૦,૦૦૦ ના નાના જામર ઉપકરણો આ સિગ્નલોને આખાય વિસ્તારમાં દબાવી શકે છે. યુદ્ધ જેવી સ્થિતિમાં આ બાબત સુરક્ષા માટે મોટો પડકાર છે, તેથી જ હવે સ્માર્ટ નેવિગેશન તરફ વળવું અનિવાર્ય બન્યું છે.
આગામી થોડા વર્ષોમાં આપણા સ્માર્ટફોનમાં GPS ની જગ્યાએ આ સ્માર્ટ સેન્સર્સ જોવા મળી શકે છે, જે ભૂગર્ભમાં કે ગાઢ જંગલોમાં પણ આપણને ક્યારેય રસ્તો ભટકવા નહીં દે.