તેહરાન: મધ્ય-પૂર્વમાં અત્યારે માત્ર મિસાઈલો જ નહીં, પણ 'આર્થિક વિનાશ'નું યુદ્ધ પણ ખેલાઈ રહ્યું છે. ઈરાન દ્વારા છોડવામાં આવતા ઓછી કિંમતના 'શાહેદ' ડ્રોન અત્યારે અમેરિકા અને ઈઝરાયેલની અત્યાધુનિક સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ માટે માથાનો દુખાવો બની ગયા છે. આ ડ્રોન ભલે દેખાવમાં સાદા અને સસ્તા હોય, પણ તેને તોડવા માટે વપરાતી પશ્ચિમી દેશોની ઇન્ટરસેપ્ટર મિસાઈલોની કિંમત કરોડોમાં છે, જે અમેરિકા અને તેના સાથી દેશો પર મોટો આર્થિક બોજ લાદી રહી છે.

 શાહેદ ડ્રોન: સસ્તું પણ અત્યંત ઘાતક

ઈરાની સૈન્યના આ ડ્રોન અત્યારે આધુનિક યુદ્ધની વ્યાખ્યા બદલી રહ્યા છે. તેની કેટલીક ચોંકાવનારી વિશેષતાઓ નીચે મુજબ છે:

• કિંમત અને ઉત્પાદન: એક શાહેદ-૧૩૬ ડ્રોનની કિંમત અંદાજે ૨૦,૦૦૦ ડોલર છે, જ્યારે તેને તોડવા માટે વપરાતી અમેરિકી 'પેટ્રિઅટ' મિસાઈલની કિંમત ૪૦ લાખ ડોલર (અંદાજે ૩૩ કરોડ રૂપિયા) થી વધુ છે.
• લોન્ચ કરવામાં સરળ: આ ડ્રોનને સામાન્ય પિકઅપ ટ્રક પરથી પણ લોન્ચ કરી શકાય છે, જેના કારણે તેને ટ્રેક કરવા મુશ્કેલ બને છે.
• રડારથી બચવાની ક્ષમતા: મોટરસાઈકલ એન્જિન પર ચાલતા આ ડ્રોન જમીનની એકદમ નજીક ઉડે છે, જેથી મોટા રડાર તેને સરળતાથી પકડી શકતા નથી.

અમેરિકી સૈન્ય મથકો પર જોખમ

તાજેતરમાં કતારના અલ-ઉદેદમાં આવેલા અમેરિકાના સૌથી મોટા લશ્કરી મથક પર ડ્રોન હુમલો થયો હતો. અહેવાલો અનુસાર, આ હુમલામાં ૧ અબજ ડોલરની કિંમતની એડવાન્સ્ડ રડાર સિસ્ટમને નુકસાન થયું છે. ઈરાન અત્યારે દરરોજ ૧૦૦ થી વધુ ડ્રોન છોડી રહ્યું છે, જે યુએઈ અને ઈઝરાયેલના સંરક્ષણ કવચ (Iron Dome અને Patriot) ને સતત વ્યસ્ત રાખી રહ્યું છે.

વ્યૂહાત્મક જીતની દિશામાં ઈરાન?

નિષ્ણાતો માને છે કે ઈરાનનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર વિનાશ કરવાનો જ નહીં, પણ વિરોધી દેશોના સંસાધનો ખાલી કરવાનો છે. રશિયા અને યુક્રેન યુદ્ધમાંથી શીખેલા પાઠનો ઉપયોગ કરીને તેહરાને પોતાની ડ્રોન ટેકનોલોજીને વધુ સચોટ બનાવી છે.

ભલે અમેરિકા એવો દાવો કરતું હોય કે તેઓ ઈરાનની આક્રમક ક્ષમતાઓને નબળી પાડી રહ્યા છે, પરંતુ સતત ચાલતા ડ્રોન હુમલાઓએ પશ્ચિમી દેશોને મર્યાદિત અને મોંઘા સંરક્ષણ સાધનોનો ઉપયોગ કરવા મજબૂર કર્યા છે. જો આ સિલસિલો લાંબો ચાલશે, તો ઈઝરાયેલ અને ખાડી દેશો માટે આ સંઘર્ષ આર્થિક રીતે પરવડે તેમ નથી.