નવી દિલ્હી:  ભારતીય રસ્તાઓ પર દોડતી લાખો કાર અને બાઇક્સ માત્ર ધુમાડો જ નથી છોડી રહી, પરંતુ એક ગંભીર કાયદાકીય જોખમ પણ ઉભું કરી રહી છે. રાજ્યસભામાં કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન મંત્રી નીતિન ગડકરીએ રજૂ કરેલા આંકડા મુજબ, દેશમાં દોડતા કુલ વાહનોમાંથી અંદાજે 44 ટકા વાહનો પાસે કોઈ માન્ય વીમો નથી. આનો સીધો અર્થ એ થયો કે રસ્તા પર તમારી આસપાસ ચાલતા દર બે વાહનોમાંથી એક વાહન વીમા વગરનું છે. આ સ્થિતિ માત્ર નિયમોનું ઉલ્લંઘન નથી, પરંતુ એક ગંભીર સુરક્ષા સંકટ છે. જો આવા વાહન દ્વારા કોઈ અકસ્માત થાય, તો પીડિત પક્ષને આર્થિક વળતર મેળવવા માટે વર્ષો સુધી કોર્ટ-કચેરીના ધક્કા ખાવા પડે છે અથવા વળતરથી વંચિત રહેવું પડે છે, કારણ કે વીમા કંપનીની ગેરહાજરીમાં રકમ ચૂકવવાની જવાબદારી વ્યક્તિગત માલિક પર આવે છે જે ઘણીવાર અસમર્થ હોય છે.

કાયદાકીય દૃષ્ટિકોણથી જોઈએ તો, મોટર વાહન અધિનિયમ, 1988ની કલમ 146 હેઠળ દરેક વાહન માટે 'થર્ડ પાર્ટી ઇન્સ્યોરન્સ' લેવો ફરજિયાત છે. 6 માર્ચ, 2026 સુધીના ડેટાબેઝના આધારે બહાર આવેલા આ આંકડા દર્શાવે છે કે કલમ 196 હેઠળ ભારે દંડની જોગવાઈ હોવા છતાં, વાહનચાલકો વીમો રિન્યુ કરાવવામાં ઘોર બેદરકારી દાખવી રહ્યા છે. ખાસ કરીને દ્વિચક્રી વાહનોમાં આ પ્રમાણ સૌથી વધુ હોવાનું મનાય છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે કેન્દ્ર સરકારે હવે આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. તમામ રાજ્યોને કડક અમલવારી કરવા માટે એડવાઈઝરી જારી કરવામાં આવી છે અને હવે ટ્રાફિક કેમેરા સાથે વીમા ડેટાને લિંક કરવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે, જેથી હાઈવે પર દોડતા વાહનનો વીમો એક્સપાયર થયો હોય તો તુરંત ઓટોમેટિક ચલાન જનરેટ થઈ શકે.

વીમા વિનાના વાહનોને કારણે થતા 'હિટ એન્ડ રન' અને જાનહાનિના કિસ્સામાં પીડિતોની વહારે આવવા માટે સરકારે જાન્યુઆરી 2026માં 'મોટર વાહન અકસ્માત ભંડોળ'ના નિયમોમાં મહત્વના ફેરફાર કર્યા છે. આ નવા અપડેટેડ નિયમો હેઠળ, જો વીમા વિનાના વાહન દ્વારા અકસ્માત થાય, તો પીડિતો કલમ 164 અથવા 166 હેઠળ વળતરનો દાવો કરી શકે છે. સરકાર આવા કિસ્સાઓ માટે અલગ ખાતા બનાવીને તાત્કાલિક તબીબી સહાય અને આર્થિક રાહત પૂરી પાડી રહી છે. જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે માત્ર સરકારી ભંડોળ પૂરતું નથી; જ્યાં સુધી લોકો પોતાની નૈતિક જવાબદારી સમજીને વીમો નહીં લે, ત્યાં સુધી રસ્તાઓ પરનો આ 'વીમા વગરનો ખતરો' ટળશે નહીં. સુરક્ષિત સફર માટે હવે દંડની સાથે જાગૃતિ લાવવી અનિવાર્ય બની ગઈ છે.