નવી દિલ્હી : ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતે પર્યાવરણ સંરક્ષણના મુદ્દે એક અત્યંત માર્મિક અને ગંભીર અવલોકન કર્યું છે. સોમવારે દિલ્હી રિજ (Delhi Ridge) વિસ્તારના સંરક્ષણ સંબંધિત કેસની સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે, આપણે એ માનસિકતામાંથી બહાર આવવાની જરૂર છે કે માત્ર રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હીમાં જ હરિયાળી હોવી જોઈએ. કોર્ટે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો કે શું અન્ય રાજ્યોના લોકો ઓછા નશ્વર છે કે તેમને પ્રદૂષણ મુક્ત વાતાવરણની જરૂર નથી?
પર્યાવરણ મુદ્દે સર્વાંગી અભિગમની જરૂર
મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત અને ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચી તથા વિપુલ એમ. પંચોલીની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે ગ્રીન કવર એટલે કે હરિયાળીના મુદ્દે ટુકડાઓમાં વિચારવાને બદલે સમગ્ર દેશ માટે એક સમાન અને સર્વાંગી અભિગમ અપનાવવો જોઈએ. કોર્ટે પૂછ્યું હતું કે, "જો કેન્દ્રીય સશક્ત સમિતિ (CEC) આખા દેશના પર્યાવરણની સુરક્ષા સંભાળી શકે છે, તો દિલ્હી માટે અલગથી ખાસ શું છે?" ન્યાયતંત્રનો ઈશારો સ્પષ્ટ હતો કે પર્યાવરણીય સુરક્ષાનો લાભ દેશના દરેક નાગરિકને સમાન રીતે મળવો જોઈએ.
સમિતિઓના ‘ઓવરલેપિંગ’ પર સવાલ
સુનાવણી દરમિયાન એમિકસ ક્યુરીએ ધ્યાન દોર્યું હતું કે દિલ્હી રિજ મેનેજમેન્ટ બોર્ડ (DRMB) ને હવે વૈધાનિક દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે. જોકે, કોર્ટે એ વાત પર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે પર્યાવરણ માટે અનેક સમિતિઓ કાર્યરત છે, જેમના કાર્યક્ષેત્ર ઘણીવાર એકબીજામાં ભળી જાય છે. આથી, સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને આગામી બે અઠવાડિયામાં એક સોગંદનામું રજૂ કરવા આદેશ આપ્યો છે, જેમાં દેશભરમાં ગ્રીન કવર પર દેખરેખ રાખતી તમામ વૈધાનિક અને બિન-વૈધાનિક સંસ્થાઓની વિગતો અને તેમના કામના ક્ષેત્રોની સ્પષ્ટતા કરવાની રહેશે.
દિલ્હી રિજનું મહત્વ
અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે, દિલ્હી રિજ એ અરવલ્લી પર્વતમાળાનો જ એક ભાગ છે, જે લગભગ ૭,૭૮૪ હેક્ટરમાં ફેલાયેલો છે. આ વિસ્તાર દિલ્હીના ‘ફેફસાં’ સમાન ગણાય છે. સુપ્રીમ કોર્ટ હવે એ સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે કે આવી કુદરતી સંપત્તિનું રક્ષણ કરવા માટે જે સમિતિઓ બનાવવામાં આવી છે, તે માત્ર કાગળ પર ન રહે પરંતુ જવાબદારી સાથે કામ કરે. હવે આ મામલે વધુ સુનાવણી બે અઠવાડિયા પછી હાથ ધરવામાં આવશે.