છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય હેં...વારાણસીમાં ભાજપનો પરાજય 9:51 AM
અખાતનાં દેશો ઉપર ઝળુંબતું મંદીનું મહાસંકટ
ઈરાન સંબંધિત યુદ્ધ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના અવરોધના ભયથી ખાડી દેશોની અર્થવ્યવસ્થાઓ માટે મોટી કટોકટી ઉભી થઈ છે, જો આ પરિસ્થિતિ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે, તો કતાર અને કુવૈતનો GDP ૧૪% સુધી ઘટી શકે છે, જે ૧૯૯૦ પછીની સૌથી મોટી આર્થિક મંદી તરફ દોરી શકે છે
દુબઇ તા.૧૭: મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલ ઈરાન સંબંધિત યુદ્ધ હવે ફક્ત લશ્કરી સંઘર્ષ પૂરતું મર્યાદિત નથી; તેની અસર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર અનુભવાઈ રહી છે. આ પરિસ્થિતિ ખાસ કરીને ખાડી દેશો માટે ગંભીર બની રહી છે. વૈશ્વિક રોકાણ બેંક ગોલ્ડમેન સેક્સના અર્થશાષીઓ માને છે કે જો આ યુદ્ધ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ટ્રાફિક અવરોધિત રહેશે, તો ખાડી ક્ષેત્ર ૧૯૯૦ ના દાયકા પછીની સૌથી મોટી આર્થિક મંદીનો સામનો કરી શકે છે.
નિષ્ણાંતોનો અંદાજ છે કે જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ લગભગ બે મહિના સુધી બંધ રહેશે, તો કતાર અને કુવૈતની અર્થવ્યવસ્થાઓને મોટો ફટકો પડી શકે છે. આ બંને દેશોના GDP માં આશરે ૧૪ ટકાનો ઘટાડો થઈ શકે છે. આ ઘટાડો એટલો ગંભીર હશે કે તેને ૧૯૯૦ ના દાયકાની શરૂઆતમાં થયેલા ગલ્ફ વોર પછીનો સૌથી ગંભીર આર્થિક સંકટ માનવામાં આવશે. તે સમયે, કુવૈત પર ઇરાકના આક્રમણથી સમગ્ર ક્ષેત્રની અર્થવ્યવસ્થા હચમચી ગઈ હતી. ગોલ્ડમેન સેક્સના અર્થશાષાી ફારુક સોસા કહે છે કે યુદ્ધ વેપાર, ઉર્જા નિકાસ અને રોકાણ પ્રવૃત્તિઓ પર ઊંડી અસર કરી શકે છે. આનાથી આ દેશોની તેલ આધારિત અર્થવ્યવસ્થા નબળી પડી શકે છે.
જોકે સાઉદી અરેબિયા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાતની સ્થિતિ કતાર અને કુવૈત કરતાં થોડી સારી હોવાનું કહેવાય છે, આ દેશોને આર્થિક નુકસાનથી સંપૂર્ણપણે બચાવી શકાય નહીં. એવો અંદાજ છે કે સાઉદી અરેબિયાનો જીડીપી લગભગ ૩ ટકા અને યુએઈનો લગભગ ૫ ટકા ઘટી શકે છે. આ દેશોને થોડી રાહત મળી શકે છે કારણ કે તેમની પાસે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સિવાયના માર્ગો દ્વારા તેલ નિકાસ કરવાની ક્ષમતા છે. વધુમાં, તેલના ભાવમાં વધારાથી તેઓ આર્થિક રીતે પણ લાભ મેળવી શકે છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ આ સમગ્ર કટોકટીના કેન્દ્રમાં છે, જે વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ વેપાર માર્ગોમાંનો એક છે. વિશ્વની તેલ નિકાસનો લગભગ પાંચમો ભાગ આ જળમાર્ગમાંથી પસાર થાય છે. જો ટ્રાફિક ખોરવાય છે, તો તે માત્ર ગલ્ફ દેશોને જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક ઉર્જા બજારને પણ અસર કરે છે. યુદ્ધને કારણે આ માર્ગના વિક્ષેપથી તેલના ભાવમાં તીવ્ર વધારો થયો છે. તાજેતરમાં, બ્રેન્ટ ક્રૂડ તેલનો ભાવ પ્રતિ બેરલ ઼૧૦૩ ને વટાવી ગયો છે. આનાથી વૈશ્વિક ગેસ બજારમાં અસ્થિરતા પણ વધી છે.
કતાર LNG (લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ) ના વિશ્વના સૌથી મોટા નિકાસકારોમાંનો એક છે. યુદ્ધને કારણે તેની ગેસ નિકાસમાં ઘટાડો થયો છે, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય ગેસ બજાર ખોરવાઈ ગયું છે. માત્ર તેલ અને ગેસ જ નહીં, પરંતુ અન્ય ઉદ્યોગો પણ પ્રભાવિત થઈ રહ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, બહેરીનના વિશ્વના સૌથી મોટા એલ્યુમિનિયમ સ્મેલ્ટરને કાચા માલ અને ઉર્જા પુરવઠામાં વિક્ષેપોને કારણે ઉત્પાદન ઘટાડવું પડ્યું છે.
ખાડી દેશોની અર્થવ્યવસ્થા હવે ફક્ત તેલ પર આધારિત નથી. તાજેતરના વર્ષોમાં, આ દેશોએ પ્રવાસન, રિયલ એસ્ટેટ અને વિદેશી રોકાણ જેવા ક્ષેત્રોમાં નોંધપાત્ર વિસ્તરણ કર્યું છે. જો કે, યુદ્ધ આ ક્ષેત્રોમાં પણ અનિﾍતિતા વધારી રહ્યું છે. જો સંઘર્ષ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે, તો રોકાણકારોનો વિશ્વાસ ઘટી શકે છે, પ્રવાસન ઘટી શકે છે અને મોટા પ્રોજેક્ટ્સ પર અસર થઈ શકે છે.
ઘણા અર્થશાષીઓ માને છે કે જો પરિસ્થિતિ ઝડપથી સામાન્ય થાય, તો ખાડી દેશો ધીમે ધીમે આ કટોકટીમાંથી બહાર આવી શકે છે. જો કે, જો યુદ્ધ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે, તો આર્થિક વિકાસ અને રોકાણ પર તેની અસર ઘણા વર્ષો સુધી અનુભવાઈ શકે છે. જ્યારે બજારો હાલમાં નર્વસ છે, બોન્ડ રોકાણકારોએ હજુ સુધી પ્રદેશની નાણાકીય પરિસ્થિતિ વિશે નોંધપાત્ર ચિતા વ્યક્ત કરી નથી. નિષ્ણાતો કહે છે કે જો યુદ્ધ લંબાય તો જ આ ચિતાઓ ગંભીર બની શકે છે.
(9:55 AM IST)
