નવી દિલ્હી:સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈ પણ બેંક તેના ગ્રાહકની સ્પષ્ટ સૂચનાઓ વિરુદ્ધ જઈને એકતરફી રીતે નાણાંનું ડાયવર્ઝન કરી શકે નહીં. જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ આર. મહાદેવનની ખંડપીઠે આર્શિયન ઇન્ડસ્ટ્રીઝ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ, કેનેરા બેંક ઓવરસીઝ બ્રાન્ચ અને ગોલ્ટેન્સ દુબઈ વચ્ચેના નાણાકીય વ્યવહારના વિવાદમાં મદ્રાસ હાઈકોર્ટના ૧૬ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૧ના ચુકાદાને માન્ય રાખ્યો છે. અદાલતે ઠેરવ્યું છે કે કેનેરા બેંકે તેના ગ્રાહકની સૂચનાનું ઉલ્લંઘન કરીને જહાજ માલિકને રકમ ચૂકવી તે કાયદાકીય રીતે ખોટું છે.

શું હતો સમગ્ર વિવાદ?
આ કેસ જહાજના સમારકામના દેવા સાથે જોડાયેલો છે. આર્શિયન ઇન્ડસ્ટ્રીઝે ગોલ્ટેન્સ દુબઈને ૧,૦૦,૦૦૦ અમેરિકી ડોલર ચૂકવવાના હતા. આ માટે આર્શિયન ઇન્ડસ્ટ્રીઝે ૨૧ મે, ૧૯૯૮ના રોજ કેનેરા બેંકને જરૂરી દસ્તાવેજો સાથે સ્પષ્ટ સૂચના આપી હતી કે આ રકમ ગોલ્ટેન્સ દુબઈને ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે. જોકે, બેંકે ગ્રાહકની આ સૂચનાને અવગણીને ભૂલથી અથવા પોતાની મરજીથી આ રકમ ગોલ્ટેન્સ દુબઈને બદલે સીધી જહાજ માલિક (Vessel Owner) ને ટ્રાન્સફર કરી દીધી હતી.

બેંકનો બચાવ અદાલતે ફગાવ્યો:
કેનેરા બેંકે અદાલતમાં એવો બચાવ કર્યો હતો કે આવા રેમિટન્સ માટે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ની મંજૂરી જરૂરી હતી જે મળી નહોતી. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ દલીલને ફગાવી દેતા નોંધ્યું હતું કે આરબીઆઈ પ્રોસેસિંગ અંગેનો પત્ર બેંકને સંબોધીને લખાયો નહોતો. અદાલતે કડક શબ્દોમાં જણાવ્યું કે જ્યારે ગ્રાહક તરફથી સ્પષ્ટ આદેશ મળ્યો હોય, ત્યારે બેંકે કાં તો તેનું પાલન કરવું જોઈએ અથવા જો કોઈ ટેકનિકલ કે કાયદાકીય અવરોધ હોય તો ગ્રાહક પાસે સ્પષ્ટતા માંગવી જોઈએ. બેંક પોતાની રીતે નાણાં કોને મોકલવા તેનો નિર્ણય લઈ શકે નહીં.

સુપ્રીમ કોર્ટનું મહત્વનું અવલોકન:
ખંડપીઠે અવલોકન કર્યું કે જો આરબીઆઈની મંજૂરી નહોતી, તો બેંકે ટ્રાન્ઝેક્શન અટકાવી દેવું જોઈતું હતું અથવા ગ્રાહકની નવી સૂચના લેવી જોઈતી હતી, પરંતુ ત્રીજા પક્ષકારને નાણાં ટ્રાન્સફર કરવાનો બેંકને કોઈ અધિકાર નથી. આ એકતરફી કાર્યવાહી ગેરવ્યાજબી છે.

વસૂલાતનો આદેશ યથાવત:
સર્વોચ્ચ અદાલતે મદ્રાસ હાઈકોર્ટના તે નિર્ણયને બહાલ રાખ્યો છે જેમાં આર્શિયન ઇન્ડસ્ટ્રીઝને બેંક પાસેથી આ રકમ વસૂલવાની છૂટ આપવામાં આવી છે. સાથે જ અદાલતે ગોલ્ટેન્સ દુબઈ પ્રત્યેની આર્શિયન ઇન્ડસ્ટ્રીઝની જવાબદારીને પણ માન્ય રાખી છે. આ ચુકાદો બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં ગ્રાહકોના અધિકારો અને બેંકોની જવાબદારી નક્કી કરવાના સંદર્ભમાં અત્યંત મહત્વનો માનવામાં આવી રહ્યો છે.