રિયાધ : દાયકાઓથી અમેરિકાની સુરક્ષા છત્રછાયા હેઠળ સુરક્ષિત ગણાતા પર્સિયન ગલ્ફના દેશો આજે એક ગંભીર કટોકટીનો સામનો કરી રહ્યા છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધના 'ક્રોસફાયર'માં ફસાયેલા સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ (UAE) અને કતાર જેવા દેશોને હવે સમજાઈ રહ્યું છે કે માત્ર અમેરિકન સુરક્ષા ગેરંટી પૂરતી નથી. ઈરાન દ્વારા સતત કરવામાં આવી રહેલા ડ્રોન અને બેલિસ્ટિક મિસાઈલ હુમલાઓને કારણે આ દેશોએ હવે મદદ માટે યુક્રેન, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ઈટાલી જેવા દેશો તરફ નજર દોડાવી છે.
અમેરિકન સંરક્ષણ પ્રણાલીની મર્યાદાઓ
ખાડી દેશોમાં મોટા અમેરિકી સૈન્ય મથકો હોવા છતાં, ઈરાને આ પ્રદેશમાં મિસાઈલોનો મારો ચલાવ્યો છે. સાઉદી અને યુએઈ જે મોંઘા અમેરિકન ઈન્ટરસેપ્ટર્સ પર નિર્ભર હતા, તેની અત્યારે વૈશ્વિક સ્તરે અછત વર્તાઈ રહી છે. આ સ્થિતિમાં, સાઉદી અરેબિયાએ યુક્રેનનો સંપર્ક કર્યો છે, કારણ કે યુક્રેન પાસે રશિયન (અને ઈરાની મોડેલના) ડ્રોનને તોડી પાડવાનો બહોળો અનુભવ છે. બીજી તરફ, અમીરાતે ફ્રાન્સ અને ઓસ્ટ્રેલિયા પાસે એન્ટી-ડ્રોન સિસ્ટમની માંગ કરી છે.
આર્થિક અને નાગરિક માળખાને મોટું નુકસાન
ઈરાની હુમલાઓએ ગલ્ફની સુરક્ષિત હોવાની છબીને મોટો ફટકો માર્યો છે. દુબઈ એરપોર્ટ નજીક સોમવારે ધુમાડાના ગોટેગોટા જોવા મળ્યા હતા, તો કતારને તેની ઉર્જા સુવિધાઓને નુકસાન થતા ગેસ ઉત્પાદન બંધ કરવું પડ્યું છે. આ હુમલાઓમાં અત્યાર સુધીમાં અનેક સ્થળાંતરિત કામદારો સહિત 15 જેટલા નાગરિકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની બંધ થવાથી તેલ અને ગેસની નિકાસ ઠપ્પ થઈ ગઈ છે, જેનાથી આ દેશોની આવક પર સીધી અસર પડી છે.
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની નીતિ અને આરબ દેશોનો આક્રોશ
વ્હાઇટ હાઉસ આ યુદ્ધને ઈરાની શાસનને ઉથલાવવા માટે જરૂરી ગણાવી રહ્યું છે, પરંતુ ગલ્ફના નેતાઓ ચિંતિત છે. અમીરાતના અબજોપતિ ઉદ્યોગપતિ ખલાફ અલ-હબતૂરે સોશિયલ મીડિયા પર સીધો સવાલ પૂછ્યો કે, "રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ, તમને અમારા પ્રદેશને ઈરાન સાથે યુદ્ધમાં ખેંચવાનો અધિકાર કોણે આપ્યો?" સાઉદી અરેબિયાના નિષ્ણાતો પણ હવે માની રહ્યા છે કે અમેરિકા સાથેની ભાગીદારી હવે સુરક્ષાની ખાતરી આપતી નથી, ઉલટું તે જોખમ વધારી રહી છે.
નવી રણનીતિની જરૂરિયાત
ઓમાન અને બહેરીન જેવા દેશો પણ હવે તેમની સંરક્ષણ વ્યુહરચના પર પુનર્વિચાર કરી રહ્યા છે. જ્યારે અમેરિકા ઇન્ટરસેપ્ટર્સનું ઉત્પાદન વધારવાની વાત કરી રહ્યું છે, ત્યારે યુક્રેન યુદ્ધને કારણે સપ્લાયમાં મોટો વિલંબ થઈ રહ્યો છે. યુએઈના રાષ્ટ્રપતિ શેખ મોહમ્મદ બિન ઝાયેદે હોસ્પિટલમાં ઘાયલોની મુલાકાત લીધા બાદ સ્પષ્ટ કર્યું કે તેમનો દેશ કોઈ પણ જોખમનો સામનો કરવા તૈયાર છે, પરંતુ આંતરિક રીતે અમેરિકા પ્રત્યેનો અવિશ્વાસ વધી રહ્યો છે.
આગામી દિવસોમાં ખાડી દેશો અમેરિકાથી અંતર જાળવીને પોતાની અલગ સંરક્ષણ વ્યવસ્થા ઉભી કરે તેવી પ્રબળ શક્યતા દેખાઈ રહી છે.