કેલિફોર્નિયા :   માર્ક ઝુકરબર્ગે જ્યારે ફેસબુકનું નામ બદલીને 'મેટા' કર્યું ત્યારે તેમણે ઇન્ટરનેટના ભવિષ્ય તરીકે મેટાવર્સની કલ્પના કરી હતી. પરંતુ પાંચ વર્ષ અને $85 બિલિયન (અંદાજે ₹6.5 લાખ કરોડ) ના જંગી રોકાણ પછી, આ પ્રોજેક્ટ એક સફેદ હાથી સાબિત થયો છે. કંપનીએ હવે તેના મુખ્ય વર્ચ્યુઅલ સોશિયલ પ્લેટફોર્મ 'હોરાઇઝન વર્લ્ડ્સ' ને બંધ કરવાની અને VR વિકાસને મર્યાદિત કરવાની જાહેરાત કરી છે. આ આર્થિક નુકસાન એટલું મોટું છે કે તે પાકિસ્તાન જેવા દેશના વાર્ષિક બજેટને આરામથી આવરી શકે છે, જે ટેક ઇતિહાસની સૌથી મોંઘી ભૂલોમાંની એક ગણાઈ રહી છે.

નિષ્ણાતોના મતે, મેટાવર્સની નિષ્ફળતા પાછળના મુખ્ય કારણો ટેકનોલોજીની મર્યાદા અને લોકોની અરુચિ છે. VR હેડસેટ્સ હજુ પણ વજનમાં ભારે, મોંઘા અને લાંબા સમય સુધી વાપરવા માટે અગવડતાભર્યા છે. આ ઉપરાંત, વપરાશકર્તાઓને વર્ચ્યુઅલ જમીન કે ડિજિટલ અવતારમાં કોઈ ખાસ મૂલ્ય દેખાયું નહીં. હોરાઇઝન વર્લ્ડ્સ પર યુઝર્સની સંખ્યામાં સતત ઘટાડો જોવા મળ્યો અને જે લોકો જોડાયા તે પણ ફરી પાછા ફર્યા નહીં. મેટાએ જે ડિજિટલ અર્થતંત્ર ઊભું કરવાનું સપનું જોયું હતું, તે ગેમિંગ એપ્સ જેવો રોમાંચ કે આકર્ષણ પેદા કરવામાં સદંતર નિષ્ફળ રહ્યું છે.

હવે મેટા તેના વ્યૂહાત્મક ફોકસમાં મોટો ફેરફાર કરી રહી છે. મેટાવર્સથી પીછેહઠ કરીને કંપની હવે પોતાનું તમામ ધ્યાન આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને મોબાઈલ ઇકોસિસ્ટમ પર કેન્દ્રિત કરી રહી છે. માર્ક ઝુકરબર્ગ હવે 'જનરેટિવ AI' ની રેસમાં ગૂગલ અને ઓપન-એઆઈને ટક્કર આપવા માંગે છે. જોકે, મેટાવર્સ પાછળ વેડફાયેલા અબજો ડોલર રોકાણકારો માટે એક મોટો સબક છે કે માત્ર નામ બદલવાથી કે મોટી રકમ ખર્ચવાથી લોકોની પાયાની આદતો બદલી શકાતી નથી.