તિરુવનંતપુરમ: આજે ૨૦ માર્ચ એટલે કે 'વસંત સમપ્રકાશીય' (Vernal Equinox) ના અવસરે કેરળના તિરુવનંતપુરમમાં આવેલું વિશ્વપ્રસિદ્ધ શ્રી પદ્મનાભસ્વામી મંદિર ફરી એકવાર પોતાની સ્થાપત્યકલાની શ્રેષ્ઠતાને કારણે ચર્ચામાં આવ્યું છે. આ દિવસે પૃથ્વીની ધરી સૂર્ય તરફ નમેલી હોતી નથી, જેના કારણે દિવસ અને રાત સરખા હોય છે. આ ખગોળીય ઘટના દરમિયાન મંદિરમાં એક એવો નજારો જોવા મળે છે જે આધુનિક વિજ્ઞાનને પણ વિચારતું કરી દે તેવો છે.

પાંચ મિનિટના અંતરાલે પાંચ બારીઓનો જાદુ

ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત આ ૮મી સદીના મંદિરનું ગોપુરમ આશરે ૧૦૦ ફૂટ ઊંચું છે અને સાત સ્તરોમાં વહેંચાયેલું છે. સમપ્રકાશીયના દિવસે સૂર્યાસ્ત સમયે સૂર્ય બરાબર પશ્ચિમ દિશામાં અસ્ત થાય છે. આ સમયે સૂર્ય ગોપુરમની સૌથી ઉપરની બારીની મધ્યમાં દેખાય છે. ત્યારબાદ, દર પાંચ મિનિટે સૂર્ય ક્રમશઃ નીચેની બારીઓમાંથી પસાર થતો દેખાય છે. આ અદ્ભુત દ્રશ્ય ક્ષિતિજ સુધી પહોંચે ત્યાં સુધી પાંચેય બારીઓમાં જોવા મળે છે, જે મંદિરના નિર્માણની ચોકસાઈનો પુરાવો આપે છે.

પ્રાચીન એન્જિનિયરિંગની બેજોડ ચોકસાઈ

આધુનિક સર્વેક્ષણ સાધનો વિના હજારો વર્ષો પહેલા સ્થપતિઓએ આ ગોપુરમ એવી રીતે બનાવ્યું હતું કે સૂર્યનો માર્ગ તેની બારીઓ સાથે સંપૂર્ણ રીતે સુસંગત રહે. આ માટે તેમણે તિરુવનંતપુરમના ચોક્કસ અક્ષાંશની ગણતરી કરવી પડી હશે. બારીઓની ઊંડાઈ અને દિવાલોની જાડાઈ એટલી સચોટ છે કે સૂર્ય ફક્ત સમપ્રકાશીયના દિવસે જ આ રીતે દેખાય છે; તેના આગળ કે પાછળના દિવસે આ નજારો પૂર્ણરૂપે જોઈ શકાતો નથી.

સમય અને ઋતુ પરિવર્તનની ઓળખ

પ્રાચીન કાળમાં આ ખગોળીય ઘટના માત્ર એક દ્રશ્ય ભવ્યતા જ નહીં, પરંતુ એક મહત્વપૂર્ણ સંકેત પણ હતી. આ ઘટના પરથી મંદિરના પૂજારીઓને ખબર પડતી હતી કે સમપ્રકાશીયનો સમય આવી ગયો છે અને હવે ઋતુઓ બદલાશે. આ સ્થાપત્ય ભગવાન પદ્મનાભની સર્વવ્યાપી હાજરી અને સમયના ચક્રનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. આજે પણ હજારો શ્રદ્ધાળુઓ અને વિજ્ઞાન પ્રેમીઓ આ વિરલ ઘટનાના સાક્ષી બનવા ઉમટી પડ્યા હતા.