રાજકોટ: ભારતના પૂર્વોત્તર રાજ્ય સિક્કિમમાં છેલ્લા ૨૪ કલાકમાં સતત ત્રણ વખત ભૂકંપના આંચકા અનુભવાતા સ્થાનિક રહીશોમાં ભારે ગભરાટ ફેલાયો છે. રાષ્ટ્રીય ભૂકંપ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર (NCS) ના અહેવાલ મુજબ, શનિવારે રાત્રે ૮:૪૧ વાગ્યે સિક્કિમના મંગન જિલ્લામાં ૪.૧ ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ આવ્યો હતો. આ ભૂકંપનું કેન્દ્ર જમીનથી ૧૪ કિલોમીટરની ઊંડાઈએ સ્થિત હતું. જોકે, રાહતની વાત એ છે કે આ આંચકાને કારણે અત્યાર સુધી કોઈ જાનહાનિ કે મોટી મિલકતને નુકસાન થયાના સમાચાર મળ્યા નથી, પરંતુ અચાનક ધરતી ધ્રૂજવા લાગતા લોકો જીવ બચાવવા માટે પોતાના ઘરોની બહાર ખુલ્લા મેદાનમાં દોડી આવ્યા હતા.

સિક્કિમમાં ભૂકંપનો આ સિલસિલો શુક્રવાર વહેલી સવારથી શરૂ થયો હતો. શુક્રવારે ગંગટોકમાં બે આંચકા અનુભવાયા હતા, જેની તીવ્રતા રિક્ટર સ્કેલ પર ૩.૬ અને ૨.૭ માપવામાં આવી હતી. આ બંને ભૂકંપના કેન્દ્રો પણ જમીનથી ૫ થી ૧૦ કિલોમીટરની ઊંડાઈએ જ હતા. નિષ્ણાતોના મતે, હિમાલયન ક્ષેત્રમાં ટેક્ટોનિક પ્લેટો વચ્ચે સતત સર્જાતા ઘર્ષણને કારણે આ પ્રકારના આંચકા વારંવાર આવતા રહે છે. અધિકારીઓએ રહેવાસીઓને સતર્ક રહેવા અને કોઈપણ ઈમરજન્સી માટે તૈયાર રહેવાની સલાહ આપી છે, કારણ કે આટલા ટૂંકા ગાળામાં વારંવાર આવતા આંચકા મોટા ભૂકંપનો સંકેત પણ હોઈ શકે છે.

ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓના મતે ભારતનો લગભગ ૫૯ ટકા વિસ્તાર ભૂકંપ-સંભવિત માનવામાં આવે છે. દેશના વિવિધ વિસ્તારોને ઝોન ૨ થી ઝોન ૫ સુધી વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં ઝોન ૫ (કચ્છ અને ઉત્તરપૂર્વ ભારત) સૌથી વધુ સંવેદનશીલ છે. દેશની રાજધાની દિલ્હી અત્યારે ઝોન ૪ માં આવે છે, જેનો અર્થ છે કે ત્યાં ૭ થી વધુ તીવ્રતાનો ભૂકંપ આવી શકે છે અને તે ભારે વિનાશ નોતરી શકે છે. પૃથ્વીના પેટાળમાં રહેલી સાત ટેક્ટોનિક પ્લેટો જ્યારે એકબીજા સાથે અથડાય છે ત્યારે ઉર્જા મુક્ત થાય છે અને ધરતી ધ્રૂજી ઉઠે છે. રિક્ટર સ્કેલ પર જ્યારે તીવ્રતા ૬ થી ઉપર જાય છે ત્યારે ઈમારતોના પાયામાં તિરાડો પડવાનું અને મકાનો ધરાશાયી થવાનું જોખમ વધી જાય છે.

સિક્કિમ અને અન્ય પર્વતીય રાજ્યોમાં ભૂકંપની આ સક્રિયતા ચિંતાનો વિષય છે કારણ કે ભારતીય પ્લેટ સતત યુરેશિયન પ્લેટ તરફ સરકી રહી છે. રિક્ટર સ્કેલ પર ૪ થી ૪.૯ ની તીવ્રતાના ભૂકંપમાં ઘરની નાની વસ્તુઓ પડી શકે છે, પરંતુ જો તીવ્રતા ૭ ને વટાવે તો મોટા પાયે જાન-માલનું નુકસાન થઈ શકે છે. તાજેતરમાં વિશ્વભરમાં વધી રહેલી ભૂકંપની ઘટનાઓને જોતા વૈજ્ઞાનિકો આ વિસ્તારમાં સતત નજર રાખી રહ્યા છે. હાલમાં સિક્કિમમાં તંત્ર દ્વારા બચાવ અને રાહત કામગીરી માટે ટીમોને સ્ટેન્ડબાય રાખવામાં આવી છે જેથી કોઈપણ આપત્તિના સમયે તાત્કાલિક મદદ પહોંચાડી શકાય.