નવી દિલ્હી : ભારતીય રાજકારણમાં મહિલાઓની ભાગીદારીને લઈને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની સરકાર એક ઐતિહાસિક અને ક્રાંતિકારી કદમ ઉઠાવવા જઈ રહી છે. ૨૦૨૩માં પસાર થયેલા મહિલા અનામત કાયદાને જલ્દીથી અમલમાં લાવવા માટે સરકાર હવે સીમાંકન (Delimitation) ની રાહ જોયા વગર ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરીના આધારે જ આગળ વધવાની યોજના બનાવી રહી છે. જો આ પ્રસ્તાવ સ્વીકારવામાં આવે, તો લોકસભાની બેઠકોની સંખ્યા વર્તમાન ૫૪૩ થી વધીને સીધી ૮૧૬ થઈ શકે છે, જેમાંથી ૩૩ ટકા એટલે કે આશરે ૨૭૩ બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત રાખવામાં આવશે.
પાંચ રાજ્યોની વિધાનસભા ચૂંટણીઓ વચ્ચે મોદી સરકારનો આ નિર્ણય વિપક્ષી ખેમામાં હલચલ મચાવી રહ્યો છે. જોકે, આ કાયદાને સીમાંકન પહેલાં લાગુ કરવા માટે બંધારણમાં સુધારો કરવો પડશે, જેના માટે સરકારને સંસદમાં વિપક્ષના મજબૂત ટેકાની જરૂર પડશે.
 
બંધારણીય સુધારો અને વિપક્ષની મદદ કેમ જરૂરી?
મૂળ મહિલા અનામત અધિનિયમ ૨૦૨૩ માં એવી શરત હતી કે નવી વસ્તી ગણતરી અને સીમાંકન બાદ જ અનામત લાગુ થશે. હવે આ શરત હટાવવા માટે સંસદમાં બંધારણની કલમ ૩૬૮ હેઠળ સુધારો કરવો પડશે.
•    બે-તૃતીયાંશ બહુમતી: કોઈપણ બંધારણીય સુધારા માટે સંસદના બંને ગૃહોમાં હાજર અને મતદાન કરનારા સભ્યોની બે-તૃતીયાંશ બહુમતી અનિવાર્ય છે.
•    સંખ્યાબળનું ગણિત: લોકસભામાં ભાજપ પાસે ૨૪૦ અને રાજ્યસભામાં ૧૦૩ સાંસદો છે. આ સંખ્યાબળ બે-તૃતીયાંશના આંકડાથી ઘણું દૂર છે, તેથી કોંગ્રેસ અને અન્ય વિપક્ષી પક્ષોના સમર્થન વિના આ બિલ પસાર કરવું અશક્ય છે.
 
શું કહે છે વિપક્ષ?
કોંગ્રેસ પ્રમુખ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ આ મુદ્દે સરકાર પાસે 'સર્વપક્ષીય બેઠક' બોલાવવાની માંગ કરી છે. વિપક્ષી પક્ષો મહિલા અનામતના સમર્થનમાં તો છે, પરંતુ તેના અમલીકરણના માળખા અને ઓબીસી (OBC) અનામત જેવા મુદ્દાઓ પર વ્યાપક સર્વસંમતિ ઈચ્છે છે. સરકાર આ બજેટ સત્રમાં જ સુધારા બિલ રજૂ કરીને વિપક્ષને ભીંસમાં લેવા માંગે છે, જેથી મહિલા મતદારોમાં હકારાત્મક સંદેશ મોકલી શકાય.
 
ભારતીય રાજનીતિમાં શું બદલાશે?
જો આ પ્રસ્તાવિત માળખું અમલમાં આવશે, તો સંસદનું સ્વરૂપ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જશે. ૮૧૬ બેઠકોવાળી નવી લોકસભામાં મહિલાઓનું પ્રતિનિધિત્વ અત્યાર સુધીના સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચશે. આ પગલું માત્ર મહિલા સશક્તિકરણ જ નહીં, પણ દેશના લોકશાહી માળખામાં એક નવો અધ્યાય લખશે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે આગામી સપ્તાહમાં રાજ્યસભામાં આ બિલ રજૂ થયા બાદ વિપક્ષી પક્ષો કેવું વલણ અપનાવે છે.