વોશિંગ્ટન: અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના વર્ષો જૂના તણાવને ખતમ કરવા માટે વોશિંગ્ટન હવે નવા રાજદ્વારી રસ્તાઓ શોધી રહ્યું છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સાથેના સંભવિત પરમાણુ સોદા અંગે મોટો દાવો કરીને વિશ્વભરનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. સુત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, યુએસ વહીવટીતંત્ર ઈરાન સાથે વાતચીત કરવા માટે તુર્કી, ઈજિપ્ત અને પાકિસ્તાન જેવા દેશોનો મધ્યસ્થી તરીકે ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. આ દેશો ઈરાન સાથેના જૂના સંબંધોનો ઉપયોગ કરીને અમેરિકાનો પ્રસ્તાવ મોસ્કો કે તેહરાન સુધી પહોંચાડી રહ્યા છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સંકેત આપ્યો છે કે જો શરતો યોગ્ય રહેશે તો તેઓ ઈરાન સાથે નવો અને વધુ મજબૂત સોદો કરવા માટે તૈયાર છે.
 
કેમ તુર્કી, ઈજિપ્ત અને પાકિસ્તાનની પસંદગી?
અમેરિકાએ આ ત્રણ દેશોને ખાસ વ્યૂહાત્મક કારણોસર પસંદ કર્યા છે:
•    તુર્કી: નાટો (NATO) સભ્ય હોવાની સાથે ઈરાન સાથે ભૌગોલિક સરહદ અને આર્થિક સંબંધો ધરાવે છે.
•    પાકિસ્તાન: ઈરાનનો પડોશી દેશ હોવાથી તે તેહરાનના નેતૃત્વ સાથે સીધો સંપર્ક ધરાવે છે.
•    ઈજિપ્ત: મધ્ય-પૂર્વના રાજકારણમાં ઈજિપ્તનો પ્રભાવ અત્યંત મહત્વનો છે, જે પ્રાદેશિક સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરી શકે છે.
 
ટ્રમ્પનો 'બિગ ક્લેમ' અને તેની અસર
ટ્રમ્પનું માનવું છે કે અગાઉના પરમાણુ સોદામાં ઘણી ખામીઓ હતી, જેને કારણે ઈરાનને પરમાણુ શક્તિ બનતા રોકી શકાયું નહોતું. હવે તેઓ એક એવી 'મહાડીલ' કરવા માંગે છે જે માત્ર ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને જ નહીં, પરંતુ તેના મિસાઈલ પ્રોગ્રામ અને પ્રાદેશિક પ્રભાવને પણ મર્યાદિત કરે.
જો આ સોદો સફળ થાય છે, તો:
૧. ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા આર્થિક પ્રતિબંધોમાં મોટી રાહત મળી શકે છે.
૨. વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતોમાં ઘટાડો થવાની સંભાવના છે.
૩. ઈઝરાયેલ અને આરબ દેશો સાથેના સંબંધો પર તેની ઊંડી અસર પડશે.
 
ઈરાનનું વલણ હજુ પણ રહસ્યમય
જોકે અમેરિકા મધ્યસ્થીઓ દ્વારા આગળ વધી રહ્યું છે, પરંતુ ઈરાન હજુ પણ સાવચેતીપૂર્વક પગલાં ભરી રહ્યું છે. ઈરાનના નેતૃત્વએ વારંવાર કહ્યું છે કે જ્યાં સુધી પ્રતિબંધો સંપૂર્ણપણે હટાવવામાં નહીં આવે ત્યાં સુધી કોઈ સત્તાવાર વાતચીત શક્ય નથી. હવે જોવાનું એ રહેશે કે તુર્કી અને પાકિસ્તાન આ મડાગાંઠ ઉકેલવામાં કેટલી સફળતા મેળવે છે.