તેહરાન : વિશ્વના સૌથી મહત્વના દરિયાઈ માર્ગો પૈકીના એક એવા 'હોર્મુઝની સામુદ્રધુની' (Strait of Hormuz) માં હાલમાં કેટલીક એવી હિલચાલ જોવા મળી રહી છે જેણે આખા વિશ્વના સંરક્ષણ નિષ્ણાતોને ચિંતામાં મૂકી દીધા છે. સમુદ્રમાં અચાનક એવા જહાજો દેખાઈ રહ્યા છે જે રડાર અથવા સેટેલાઇટ ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ પર દેખાતા જ નથી. આ રહસ્યમય જહાજોને 'ભૂતિયા જહાજો' (Ghost Ships) તરીકે ઓળખવામાં આવી રહ્યા છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ કોઈ ચમત્કાર નથી, પરંતુ ઈરાન દ્વારા આર્થિક પ્રતિબંધોને તોડવા માટે વિકસાવવામાં આવેલી એક અત્યંત ચતુર અને ખતરનાક દરિયાઈ વ્યૂહરચના છે.
પશ્ચિમી દેશો દ્વારા લાદવામાં આવેલા કડક પ્રતિબંધો છતાં ઈરાન પોતાનું કચું તેલ વૈશ્વિક બજારમાં પહોંચાડવા માટે આ 'ઘોસ્ટ ફ્લીટ'નો ઉપયોગ કરી રહ્યું હોવાનું મનાય છે.
 
કેવી રીતે કામ કરે છે આ 'ભૂતિયા જહાજો'?
ઈરાને આ કટોકટીનો સામનો કરવા માટે કેટલીક હાઈટેક અને કેટલીક જૂની પદ્ધતિઓનું મિશ્રણ કર્યું છે:
•    AIS સિસ્ટમ બંધ કરવી: દરેક જહાજમાં 'ઓટોમેટિક આઈડેન્ટિફિકેશન સિસ્ટમ' (AIS) હોય છે જે તેનું લોકેશન બતાવે છે. ઈરાની જહાજો હોર્મુઝની સીમામાં પ્રવેશતા જ આ સિસ્ટમ બંધ કરી દે છે, જેથી તે રડાર પરથી ગાયબ થઈ જાય છે.
•    સિગ્નલ મેનીપ્યુલેશન: કેટલાક કિસ્સાઓમાં જહાજો ખોટા લોકેશનના સિગ્નલ મોકલે છે, જેથી તે વાસ્તવમાં જ્યાં હોય તેનાથી હજારો માઈલ દૂર હોવાનો ભ્રમ પેદા થાય.
•    મિડ-સી ટ્રાન્સફર: સમુદ્રની વચ્ચે અંધારામાં આ ભૂતિયા જહાજો બીજા દેશના જહાજો સાથે મળે છે અને પાઈપલાઈન દ્વારા તેલ ટ્રાન્સફર કરી દે છે, જેથી તેલ કયા દેશનું છે તે ઓળખવું અશક્ય બની જાય.
 
અમેરિકા અને સાથી દેશો માટે મોટો પડકાર
અમેરિકી નૌકાદળ અને ઈન્ટેલિજન્સ એજન્સીઓ આ જહાજોને ટ્રેક કરવા માટે સતત પ્રયત્નો કરી રહી છે, પરંતુ ઈરાનની આ 'ઈન્વિઝિબલ' ટેકનિકને કારણે દરિયાઈ સુરક્ષા જોખમમાં મુકાઈ છે.
૧. આર્થિક ફટકો: આ પદ્ધતિથી ઈરાન અબજો ડોલરનું તેલ વેચી રહ્યું છે, જેનાથી પ્રતિબંધોની અસર ઓછી થઈ રહી છે.
૨. અકસ્માતનો ભય: ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ વગર ચાલતા આ વિશાળ જહાજો અન્ય વ્યાપારી જહાજો સાથે અથડાવાની શક્યતા વધી ગઈ છે, જે પર્યાવરણ માટે પણ મોટું જોખમ છે.
આ રહસ્યમય જહાજોની અવરજવરે સાબિત કર્યું છે કે ઈરાન ભલે ગમે તેટલી આર્થિક ભીંસમાં હોય, પરંતુ તેની પાસે સંકટ સમયમાં ટકી રહેવા માટેની અનોખી અને ચોંકાવનારી યુક્તિઓ તૈયાર છે.