નવી દિલ્હી: ભારતીય સેના, વાયુસેના અને નૌકાદળમાં દેશની રક્ષા કરતી મહિલા અધિકારીઓ માટે મંગળવારનો દિવસ ન્યાય અને સન્માનનો દિવસ સાબિત થયો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં જણાવ્યું છે કે, સશસ્ત્ર દળોમાં મહિલાઓની કારકિર્દી ટૂંકી હોય છે તેવી "સિસ્ટમમાં ઘર કરી ગયેલી ધારણા" ને કારણે તેમની સાથે અન્યાય થયો છે. કોર્ટે મહિલા અધિકારીઓના કાયમી કમિશન (PC) અને પેન્શનરી લાભોના અધિકારને મજબૂતીથી સમર્થન આપ્યું છે.
અસમાનતાનું માળખું અને નબળું ગ્રેડિંગ
ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે અવલોકન કર્યું કે:
•    ભેદભાવભર્યું મૂલ્યાંકન: વર્ષો સુધી શોર્ટ સર્વિસ કમિશન મહિલા અધિકારીઓ (SSCWOs) ના વાર્ષિક રિપોર્ટ્સ (ACRs) માં તેમને પુરુષોની સરખામણીએ જાણીજોઈને ઓછા સ્કોર આપવામાં આવ્યા હતા.
•    પુરુષોને પ્રાધાન્ય: ઉચ્ચ ગ્રેડ અનૌપચારિક રીતે માત્ર પુરુષ અધિકારીઓ માટે અનામત રાખવામાં આવતા હતા, કારણ કે એવી ધારણા હતી કે મહિલાઓને આગળ જઈને કાયમી કમિશનની જરૂર નથી.
•    તકોનો અભાવ: મહિલા અધિકારીઓને તેમની સેવા દરમિયાન વિવિધ કારકિર્દી-વૃદ્ધિ અભ્યાસક્રમો માટે પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું ન હતું, જેના કારણે તેમની પ્રોફાઇલ નબળી પડી હતી.
"ખાલી જગ્યાઓની મર્યાદા" નું બહાનું ફગાવી દીધું
કેન્દ્ર સરકાર તરફથી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે કાયમી કમિશન માટે ખાલી જગ્યાઓની મર્યાદા (Vacancy Ceiling) હોય છે. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ દલીલને સખત શબ્દોમાં ફગાવી દીધી હતી. મુખ્ય ન્યાયાધીશે નોંધ્યું કે જ્યારે મહિલા અધિકારીઓ અન્યાયી મૂલ્યાંકનનો ભોગ બની હોય, ત્યારે ખાલી જગ્યાઓની મર્યાદા બતાવીને તેમને હકથી વંચિત રાખવા એ "અન્યાયી અને ગેરકાયદેસર" છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે સશસ્ત્ર દળોમાં મહિલાઓને સમાન તક આપવી એ કોઈ "વિવેકબુદ્ધિ" નથી, પરંતુ એક "બંધારણીય જવાબદારી" છે.
ઐતિહાસિક લડાઈના યોદ્ધાઓ
આ કાનૂની જંગમાં મહિલા અધિકારીઓનું પ્રતિનિધિત્વ વરિષ્ઠ વકીલ રેખા પલ્લી, મેનકા ગુરુસ્વામી અને વી. મોહના જેવી દિગ્ગજ મહિલા ધારાશાસ્ત્રીઓએ કર્યું હતું. કોર્ટે ત્રણ અલગ-અલગ ચુકાદાઓ દ્વારા મહિલાઓના સમાન સારવાર અને ગૌરવના અધિકારને સ્થાપિત કર્યો છે.
આ ચુકાદા બાદ હવે સેનાના ત્રણેય પાંખમાં મહિલા અધિકારીઓ માટે લાંબી અને ગૌરવશાળી કારકિર્દીના દ્વાર ખુલી ગયા છે. આ નિર્ણય માત્ર મહિલા અધિકારીઓ માટે જ નહીં, પરંતુ આગામી પેઢીની યુવતીઓ જે સેનામાં જોડાવવાનું સપનું જુએ છે, તેમના માટે પણ એક મોટી પ્રેરણા સાબિત થશે.