રાજકોટ: વર્ષ ૨૦૨૬ માં પણ ભારત માટે ટીબી (ટ્યુબરક્યુલોસિસ) એક મોટો પડકાર બની રહ્યો છે. જોકે આ રોગ સામેની લડાઈમાં હવે એક નવો અને આશાસ્પદ માર્ગ દેખાઈ રહ્યો છે. નિષ્ણાતોના મતે, માત્ર એન્ટી-ટીબી દવાઓ પૂરતી નથી; જો દર્દીને પૂરતું પોષણ મળે, તો મૃત્યુનું જોખમ ૬૦% જેટલું ઘટાડી શકાય છે. આજે 'વિશ્વ ટીબી દિવસ' નિમિત્તે જાહેર થયેલા આંકડા મુજબ, ભારતમાં દર વર્ષે લાખો લોકો ટીબીનો ભોગ બને છે, જેની પાછળનું મુખ્ય કારણ ગરીબી અને પ્રોટીનની ઉણપ ધરાવતો આહાર છે.
RATIONS ટ્રાયલ: ૨૬ કિલોના રામલાલની સંઘર્ષગાથા
ઝારખંડમાં ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR) ના સહયોગથી હાથ ધરાયેલ RATIONS ટ્રાયલે વિશ્વને એક નવી દિશા બતાવી છે.
•    સફળ ઉદાહરણ: ૧૯ વર્ષનો આદિવાસી યુવક રામલાલ, જેનું વજન ટીબીને કારણે ઘટીને માત્ર ૨૬ કિલો થઈ ગયું હતું, તેને દવાઓની સાથે દર મહિને અનાજ, કઠોળ અને દૂધની 'ફૂડ બાસ્કેટ' આપવામાં આવી. પરિણામે, સારવારના અંતે તેનું વજન ૪૨ કિલો થયું અને તે ફરી સાયકલ ચલાવી કામ પર જવા સક્ષમ બન્યો.
•    વજનમાં વધારો: અભ્યાસ મુજબ, સારવારના પ્રથમ બે મહિનામાં માત્ર ૫% વજન વધે તો પણ દર્દીના જીવિત રહેવાની શક્યતા અનેકગણી વધી જાય છે.
રોગપ્રતિકારક શક્તિ: ટીબીનો અસલી દુશ્મન
વૈજ્ઞાનિકો જણાવે છે કે માત્ર ટીબીના જંતુના સંપર્કમાં આવવાથી રોગ થતો નથી. જો વ્યક્તિની રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) મજબૂત હોય, તો ૯૦% કિસ્સામાં ટીબી સક્રિય થતો જ નથી. ભારતમાં ૪૦% નવા કેસો પાછળ કુપોષણ જવાબદાર છે. જે પરિવારોમાં સભ્ય દીઠ દર મહિને ૧.૫ કિલો વધારાનું કઠોળ આપવામાં આવ્યું, ત્યાં ટીબી થવાના કેસો સીધા અડધા થઈ ગયા છે.
સરકારી યોજનાઓ અને ભાવિ માર્ગ
ભારત સરકાર 'રાષ્ટ્રીય ક્ષય રોગ નાબૂદી કાર્યક્રમ' (NTEP) હેઠળ પ્રશંસનીય કામ કરી રહી છે:
1.    ની-ક્ષય પોષણ યોજના: દર્દીઓને મળતી માસિક સહાય ₹૫૦૦ થી વધારીને ₹૧,૦૦૦ કરવામાં આવી છે.
2.    ની-ક્ષય મિત્ર: આ યોજના દ્વારા સમાજ અને સંસ્થાઓ ટીબીના દર્દીઓને દત્તક લઈને પોષણ સહાય પૂરી પાડે છે.
નિષ્ણાતો સૂચવે છે કે જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા (PDS) માં કઠોળનો સમાવેશ કરવો અને આદિવાસી તેમજ સ્થળાંતરિત કામદારો સુધી આ પોષણ અભિયાન પહોંચાડવું હવે અનિવાર્ય છે. ટીબીના ૭ માંથી ૧ દર્દીને ડાયાબિટીસ હોવાની શક્યતા હોવાથી, તેમનો આહાર સંતુલિત રહે તે જોવું પણ જરૂરી છે.