નવી દિલ્હી: કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવેલા 'ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિ અધિકાર સંરક્ષણ (સુધારા) બિલ ૨૦૨૬' સામે હવે કાયદાકીય મોરચે મોટો વિરોધ ઉભો થયો છે. સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા નિયુક્ત કરવામાં આવેલી સલાહકાર સમિતિએ કેન્દ્ર સરકારને આ વિવાદાસ્પદ બિલ તાત્કાલિક પાછું ખેંચવા વિનંતી કરી છે. દિલ્હી હાઈકોર્ટના પૂર્વ જસ્ટિસ આશા મેનનના નેતૃત્વવાળી આ પેનલે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, પ્રસ્તાવિત ફેરફારો સુપ્રીમ કોર્ટના ઐતિહાસિક 'નાલસા' (NALSA) ચુકાદાના મૂળભૂત સિદ્ધાંતોને નબળા પાડે છે.
સ્વ-ઓળખના અધિકાર પર જોખમ
પેનલે સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રી વીરેન્દ્ર કુમારને પત્ર લખીને જણાવ્યું છે કે, આ નવું બિલ ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓને સમાજના મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવાની અત્યાર સુધીની પ્રગતિને ઉલટાવી શકે છે. ખાસ કરીને, વ્યક્તિને પોતાની લિંગ ઓળખ જાતે નક્કી કરવાનો જે કાનૂની અધિકાર મળ્યો છે, તેને આ બિલ દ્વારા દૂર કરવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. નવા સુધારા મુજબ હવે 'ટ્રાન્સજેન્ડર' તરીકે માન્યતા મેળવવા માટે મેડિકલ બોર્ડનું પ્રમાણપત્ર ફરજિયાત બનાવવાની વાત છે, જેને પેનલે "આઘાતજનક" ગણાવી છે.
પ્રાઈવસી અને કાયદાકીય ગૂંચવણો
જસ્ટિસ મેનનની સમિતિએ ૨૦ માર્ચે પસાર કરેલા ઠરાવમાં નોંધ્યું છે કે, લિંગ-પુષ્ટિની પ્રક્રિયાઓની જાણકારી અધિકારીઓને આપવાની જોગવાઈ પ્રાઈવસી (ગોપનીયતા) ના અધિકારનો ભંગ કરે છે. આ ઉપરાંત, બિલમાં સૂચવવામાં આવેલી કેટલીક ફોજદારી જોગવાઈઓ પહેલેથી જ અસ્તિત્વમાં રહેલા 'ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા' અને 'જુવેનાઇલ જસ્ટિસ એક્ટ' સાથે અથડાય છે. પેનલનું માનવું છે કે કોઈ પણ કાયદાકીય સુધારા પહેલા ટ્રાન્સજેન્ડર સમુદાય અને નાગરિક સંગઠનો સાથે વ્યાપક ચર્ચા-વિચારણા થવી અત્યંત જરૂરી છે.
રાજકીય ગરમાવો અને વિરોધ
લોકસભામાં ૨૪ માર્ચે ભારે વિરોધ અને વિપક્ષના વોકઆઉટ વચ્ચે આ બિલ પસાર કરી દેવામાં આવ્યું હતું. હવે જ્યારે તે રાજ્યસભામાં વિચારણા માટે આવવાનું છે, ત્યારે સુપ્રીમ કોર્ટની પેનલના આ કડક વલણને કારણે સરકારની મુશ્કેલીઓ વધી શકે છે. ટ્રાન્સજેન્ડર કાર્યકરો અને વિવિધ સંગઠનો પણ દલીલ કરી રહ્યા છે કે આ ફેરફારો તેમના મહેનતથી મેળવેલા માનવીય અધિકારોને છીનવી લેવા સમાન છે.
હવે જોવાનું એ રહેશે કે સુપ્રીમ કોર્ટની આ શક્તિશાળી પેનલની ભલામણો બાદ સરકાર પોતાના પગલાં પાછા ખેંચે છે કે પછી બિલ પસાર કરવાની પ્રક્રિયા ચાલુ રાખે છે.