મુંબઈ, તા.26: વિશ્વભરમાં વધી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને અસ્થિરતાને કારણે મોટી સંખ્યામાં બિન-નિવાસી ભારતીયો (NRIs) પશ્ચિમ એશિયા અને અમેરિકા જેવા દેશો છોડીને ભારત પરત ફરી રહ્યા છે. આમાંના ઘણા વ્યાવસાયિકો ભારત આવીને વિદેશી કંપનીઓ માટે 'રિમોટલી' એટલે કે ઘરે બેઠા કામ કરવાનું ચાલુ રાખે છે. પરંતુ, જો તમે પણ આ યાદીમાં હોવ, તો ચેતી જજો! ભારતમાં તમારું રોકાણ તમારા ખિસ્સા પર ટેક્સનો મોટો બોજ નાખી શકે છે.
રહેણાંક દરજ્જો (Residential Status) જ છે ટેક્સની ચાવી
ભારતીય આવકવેરા કાયદા મુજબ, તમારો ટેક્સ તમે કેટલા દિવસ ભારતમાં રહ્યા છો તેના પર નિર્ભર છે. નિષ્ણાતોના મતે, જો કોઈ વ્યક્તિ નાણાકીય વર્ષમાં 182 દિવસ કે તેથી વધુ ભારતમાં રહે છે, તો તે 'નિવાસી' (Resident) ગણાય છે. જો તમે 'રેસિડેન્ટ અને ઓર્ડિનરી રેસિડેન્ટ' (ROR) તરીકે જાહેર થાઓ છો, તો ભારત સરકાર તમારી વૈશ્વિક આવક પર ટેક્સ વસૂલી શકે છે. ભલે તમે પગાર વિદેશી કરન્સીમાં મેળવતા હોવ, પણ જો કામ ભારતમાં રહીને કર્યું છે, તો તે આવક ભારતનો ટેક્સ વિભાગ છોડશે નહીં.
RNOR અને ડીમ્ડ રેસીડેન્સીના નવા લફરા
ઘણીવાર લોકોને લાગે છે કે તેઓ 182 દિવસથી ઓછું રોકાણ કરશે તો બચી જશે, પણ અહીં 'ડીમ્ડ રેસીડેન્સી'નો નિયમ નડતરરૂપ બની શકે છે. જો કોઈ ભારતીય નાગરિકની ભારતમાંથી કમાણી ₹15 લાખ થી વધુ હોય અને તે અન્ય કોઈ દેશમાં ટેક્સ ચૂકવવા પાત્ર ન હોય (જેમ કે UAE માં રહેતા લોકો), તો તેમને સીધા જ 'રેસિડેન્ટ બટ નોટ ઓર્ડિનરીલી રેસિડેન્ટ' (RNOR) ગણી શકાય છે. આ સ્થિતિમાં ભારતમાં કરેલા કામનો પગાર કરપાત્ર બને છે.
શું કોઈ રાહત મળી શકે?
કરવેરા નિષ્ણાતો જણાવે છે કે ભારત અને અન્ય દેશો વચ્ચે થયેલી 'ડબલ ટેક્સેશન એવોઇડન્સ એગ્રીમેન્ટ' (DTAA) એટલે કે કર સંધિઓ થોડી રાહત આપી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ યુએસ નાગરિક માત્ર 15-20 દિવસ માટે ભારત આવે અને કામ કરે, તો કલમ 10(6)(vi) હેઠળ તેને અમુક શરતોએ મુક્તિ મળી શકે છે. પરંતુ ભારતીય નાગરિકો માટે નિયમો વધુ કડક છે.
તમારે શું ધ્યાન રાખવું જોઈએ?
CNK & Associates ના ટેક્સ પાર્ટનર ગૌતમ નાયક અને EY ઇન્ડિયાના અમરપાલ સિંહ-ચડ્ઢા સૂચવે છે કે:
•    દિવસોની ગણતરી: નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન ભારતમાં વિતાવેલા દરેક દિવસનો હિસાબ રાખો.
•    રોજગારનું માળખું: તમારી કંપની સાથે રિમોટ વર્ક અંગેની શરતો સ્પષ્ટ કરો.
•    સંધિનો લાભ: બેવડા ટેક્સથી બચવા માટે કર સંધિઓનો અભ્યાસ કરો.
ભારતમાં કરવેરાનો એક નજરિયો:
રહેણાંક સ્થિતિ    ટેક્સની અસર    કોને લાગુ પડે?
ROR (નિવાસી)    વૈશ્વિક આવક પર ટેક્સ    જેઓ કાયમી ભારતમાં રહે છે.
RNOR    ભારતની આવક + વિદેશી પગાર (જો કામ ભારતમાં કર્યું હોય)    તાજેતરમાં પાછા ફરેલા NRIs.
Non-Resident    માત્ર ભારતની આવક પર ટેક્સ    વિદેશમાં સ્થાયી થયેલા લોકો.
ટૂંકમાં, વતન પરત ફરવાનો આનંદ ટેક્સની નોટિસમાં ન ફેરવાય તે માટે અગાઉથી ટેક્સ પ્લાનિંગ કરવું અનિવાર્ય છે.