નવી દિલ્હી. ભારતમાં બાળ સ્વાસ્થ્યની સ્થિતિ અત્યંત ચિંતાજનક છે. દર 1,000 બાળકોમાંથી આશરે 29 બાળકો તેમના પાંચમા જન્મદિવસ સુધી પહોંચતા પહેલા મૃત્યુ પામે છે. સેમ્પલ રજીસ્ટ્રેશન સિસ્ટમ (SRS) અને યુનિસેફના અહેવાલો પણ દર્શાવે છે કે દેશમાં પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના મૃત્યુ દર દર 1,000 જીવંત જન્મો દીઠ આશરે 29 છે. 

   નોંધનીય છે કે, આ અટકાવી શકાય તેવું છે, પરંતુ તે થઈ રહ્યું નથી. યુનિસેફના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતમાં દર વર્ષે 6.4 લાખથી વધુ બાળકો પાંચ વર્ષની ઉંમર પહેલાં મૃત્યુ પામે છે. આ સંખ્યા માત્ર આંકડાકીય માહિતી નથી, પરંતુ બાળ આરોગ્ય સેવાઓ અને સામાજિક અસમાનતાઓની દેશની પહોંચની વાસ્તવિકતા છે

   નિષ્ણાતોના મતે, ભારતમાં બાળ મૃત્યુના મુખ્ય કારણો ન્યુમોનિયા, ઝાડા, અકાળ જન્મ અને ચેપ છે. આ સંદર્ભમાં દિલ્હીની સ્થિતિ રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા સારી છે, પરંતુ રાષ્ટ્રીય રાજધાની હોવા છતાં, અહીંની પરિસ્થિતિ હજુ પણ ચિંતાજનક છે. સરકારી આંકડા અનુસાર, પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોનો મૃત્યુ દર પ્રતિ 1,000 જીવંત જન્મો દીઠ 18 થી 20 છે. 

   આ આંકડા દિલ્હીની સામાજિક અસમાનતાને આભારી છે. દિલ્હીની ઝૂંપડપટ્ટીઓ અને ઓછી આવક ધરાવતા વિસ્તારોમાં આ દર નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે, જ્યાં સ્વચ્છ પાણી, પોષણ અને પ્રાથમિક આરોગ્ય સેવાઓની પહોંચ યથાવત છે, જ્યારે અન્ય વિસ્તારોમાં તે ઓછી છે. 

   આરોગ્ય નિષ્ણાતો કહે છે કે જો સમયસર રસીકરણ, પોષણ, સ્વચ્છતા અને પ્રાથમિક આરોગ્ય સેવાઓ છેલ્લા માઇલ સુધી અસરકારક રીતે પહોંચાડવામાં આવે તો આ મૃત્યુનો મોટો હિસ્સો અટકાવી શકાય છે. આમ છતાં, દર 1,000 માં 29 બાળકોના મૃત્યુનો આંકડો દર્શાવે છે કે ભારતમાં બાળ આરોગ્ય એક મોટો પડકાર છે, જેને ફક્ત નીતિઓ દ્વારા જ નહીં પરંતુ જમીન સ્તરે નક્કર અમલીકરણ દ્વારા પણ દૂર કરી શકાય છે. 

દિલ્હી સરકાર નવજાત શિશુઓ અને પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોના જીવન બચાવવા માટે આયુષ પ્રેક્ટિશનરો અને વિદ્યાર્થીઓને તાલીમ આપી રહી છે. આ માટે, આયુષ ડિરેક્ટોરેટ "બાળકો અને શિશુઓને બચાવો" વિષય પર એક તાલીમ વર્કશોપનું આયોજન કરી રહ્યું છે. તેનો હેતુ સહભાગીઓને નવજાત શિશુઓ અને શિશુઓમાં જીવલેણ પરિસ્થિતિઓને ઓળખવા, વહેલા સ્થિર કરવા અને સમયસર રેફરલ કરવા સક્ષમ બનાવવાનો છે. 

  આયુષના ડિરેક્ટર ડૉ. યોગિતા મુંજાલે કટોકટીની પરિસ્થિતિઓમાં કૌશલ્ય વધારવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો, જ્યારે લાઇફલાઇન ફાઉન્ડેશનના ટ્રસ્ટી સુષ્મિતા દાસે વહેલા ઓળખના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. આયુષ મંત્રાલયના સમર્થનથી અને લાઇફલાઇન ફાઉન્ડેશનની ભાગીદારીમાં આયુર્વેદિક અને યુનાની તિબ્બિયા કોલેજ અને હોસ્પિટલમાં આયોજિત આ વર્કશોપનો હેતુ 500 સહભાગીઓને તાલીમ આપવાનો છે. HDFC એસેટ મેનેજમેન્ટ કંપની લિમિટેડના CSR સપોર્ટ સાથે, અત્યાર સુધીમાં 320 થી વધુ ડોકટરોએ તાલીમ મેળવી છે. . .