નવી દિલ્હી:  ગ્રામીણ ભારતના સશક્તિકરણની દિશામાં કેન્દ્ર સરકારે એક મોટું કદમ ઉઠાવ્યું છે. પંચાયતી રાજ મંત્રાલયે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માટે મહારાષ્ટ્ર અને ગોવાની સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓ માટે કરોડો રૂપિયાના ભંડોળને લીલી ઝંડી આપી દીધી છે. આ ખાસ 'અનટાઇડ ગ્રાન્ટ' (Untied Grant) પંચાયતોને તેમની સ્થાનિક અને વિશિષ્ટ જરૂરિયાતો મુજબ ખર્ચ કરવાની સ્વાયત્તતા આપશે, જેથી છેવાડાના માનવી સુધી સુવિધાઓ પહોંચી શકે.
મહારાષ્ટ્ર અને ગોવા માટે ભંડોળનો ધોધ
સરકારે ૧૫મા નાણા પંચની ભલામણો મુજબ મહારાષ્ટ્ર અને ગોવા માટે કુલ ₹૫૯૨ કરોડથી વધુની રકમ રિલીઝ કરી છે.
•    મહારાષ્ટ્ર: રાજ્ય માટે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ના રોકાયેલા હપ્તા પેટે ₹૭૯ કરોડ સહિતની મોટી રકમ ફાળવવામાં આવી છે. આ ગ્રાન્ટનો લાભ મહારાષ્ટ્રની ૧૨ જિલ્લા પંચાયતો, ૧૨૫ બ્લોક પંચાયતો અને ૨૭ ગ્રામ પંચાયતોને મળશે.
•    ગોવા: નાના રાજ્ય ગોવા માટે પણ સરકાર ઉદાર રહી છે. અહીં ₹૧૨ કરોડથી વધુની ગ્રાન્ટ મંજૂર કરાઈ છે, જેમાં ૨ જિલ્લા પંચાયતો અને રાજ્યની તમામ ૧૯૧ ગ્રામ પંચાયતોને આવરી લેવામાં આવી છે.
ક્યાં વપરાશે આ નાણાં?
'અનટાઇડ ગ્રાન્ટ'ની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે પંચાયતો તેનો ઉપયોગ સ્થાનિક પરિસ્થિતિને અનુરૂપ કરી શકે છે. મુખ્યત્વે આ ભંડોળનો ઉપયોગ નીચેની પાયાની સેવાઓ માટે કરવામાં આવશે:
૧. સ્વચ્છતા: ગામડાઓમાં સ્વચ્છતા જાળવણી અને ODF (ખુલ્લામાં શૌચ મુક્ત) સ્થિતિ ટકાવી રાખવા.
૨. પાણીની સુવિધા: પીવાના પાણીનો સપ્લાય સુનિશ્ચિત કરવા અને પાણીના રિસાયક્લિંગ માટે.
૩. જળ સંચય: વરસાદી પાણીના સંગ્રહ (Rainwater Harvesting) માટે નવા સ્ટ્રક્ચર્સ બનાવવા.
ગ્રામીણ અર્થતંત્રને મળશે બળ
પંચાયતી રાજ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ ગ્રાન્ટ સીધી પંચાયતોના ખાતામાં જવાથી વહીવટી વિલંબ ઘટશે અને ગ્રામીણ સ્તરે વિકાસના કામોમાં તેજી આવશે. ખાસ કરીને ઉનાળાની શરૂઆત પહેલા પાણીના સંગ્રહ અને સપ્લાય માટે આ ભંડોળ આશીર્વાદરૂપ સાબિત થશે. સરપંચો અને સ્થાનિક પ્રતિનિધિઓ હવે પોતાના ગામની પ્રાથમિકતા નક્કી કરી આ નાણાંનો સદુપયોગ કરી શકશે.
આ પગલાથી માત્ર ભૌતિક માળખાકીય સુવિધાઓ જ નહીં, પરંતુ ગ્રામીણ વસ્તીના જીવનધોરણમાં પણ સકારાત્મક સુધારો જોવા મળશે તેવી અપેક્ષા છે.