યાઉંડે: કેમરૂનના યાઉંડે ખાતે આયોજિત 14મી WTO મંત્રી સ્તરીય પરિષદમાં ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના વ્યાપારી સંબંધોમાં જબરદસ્ત તણાવ જોવા મળ્યો છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા WTOના નિયમોમાં ધરખમ ફેરફાર કરવાના દબાણ વચ્ચે ભારતના વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલે અત્યંત આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે વિશ્વ વેપાર સંગઠનમાં સર્વસંમતિથી લેવામાં આવતા નિર્ણયો અને 'મોસ્ટ ફેવર્ડ નેશન' (MFN) જેવા મૂળભૂત સિદ્ધાંતો સાથે કોઈપણ પ્રકારની બાંધછોડ સ્વીકારવામાં આવશે નહીં. ગોયલના આ નિવેદને વિકસિત દેશોની છાવણીમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો છે, કારણ કે ભારત હવે ગરીબ અને વિકાસશીલ દેશોના નેતા તરીકે ઉભરી આવ્યું છે.

નોર્વે અને યુકેના મંત્રીઓ સાથેની મુલાકાત દરમિયાન ગોયલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે વિશ્વ વેપારમાં સંતુલન જાળવવા માટે 'વિશેષ અને વિભેદક સારવાર' (S&DT) અત્યંત આવશ્યક છે. અમેરિકા અને અન્ય વિકસિત દેશો દલીલ કરી રહ્યા છે કે ભારત જેવા દેશો પોતાને વિકાસશીલ ગણાવીને ખોટો ફાયદો ઉઠાવી રહ્યા છે અને તેનાથી નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા ધીમી પડી રહી છે. જોકે, ભારતે આ દલીલને ફગાવી દેતા વળતો પ્રહાર કર્યો છે કે જો આ નિયમો હટાવવામાં આવશે તો નાના દેશોના હિતો જોખમાશે. પીયૂષ ગોયલની આ મક્કમતાએ સાબિત કરી દીધું છે કે ભારત હવે કોઈપણ આર્થિક મહાસત્તાના દબાણ હેઠળ આવ્યા વગર પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતોની રક્ષા કરવા સક્ષમ છે.

આ ચાર દિવસીય મંત્રી પરિષદ 29 માર્ચે પૂર્ણ થવાની છે, પરંતુ તે પહેલા જ ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે એક મોટું 'ટ્રેડ વોર' (વેપાર યુદ્ધ) શરૂ થઈ ગયું હોય તેવું વાતાવરણ સર્જાયું છે. WTO ના 166 સભ્ય દેશોમાં અત્યારે બે ભાગલા પડી ગયા છે. એક તરફ અમેરિકા જેવી સત્તાઓ છે જે નિયમોમાં બદલાવ ઈચ્છે છે, અને બીજી તરફ ભારતની આગેવાની હેઠળના દેશો છે જેઓ સમાનતાની માગ કરી રહ્યા છે. મોસ્ટ ફેવર્ડ નેશન નિયમ મુજબ, કોઈ એક દેશ બીજા દેશને વિશેષ સવલત આપે તો તે તમામ સભ્યોને આપવી પડે છે, જે નિયમ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રને ખટકી રહ્યો છે. ગોયલે સોશિયલ મીડિયા પર પણ આ મામલે ભારતના કડક વલણની જાહેરાત કરીને વૈશ્વિક સમર્થન મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.

આગામી દિવસોમાં આ સંઘર્ષ વધુ ઉગ્ર બને તેવી પૂરી શક્યતા છે. જો WTOમાં સર્વસંમતિ નહીં સધાય તો વિશ્વ સ્તરે આયાત-નિકાસના ટેરિફ અને ટેક્સના માળખામાં મોટી ઉથલપાથલ થઈ શકે છે. ભારતનું સમર્થન કરતા દેશો માને છે કે જો અમેરિકાના સુધારા સ્વીકારવામાં આવે તો વિકાસશીલ દેશોના બજારો પર વિકસિત દેશોનો કબજો થઈ જશે. યાઉંડેમાં ચાલી રહેલી આ બેઠક પર આખા વિશ્વની નજર છે, કારણ કે અહીં લેવાનારા નિર્ણયો આગામી દાયકાના વૈશ્વિક અર્થતંત્રની દિશા નક્કી કરશે. પીયૂષ ગોયલના આ આકરા તેવરે વૈશ્વિક મંચ પર ભારતની મજબૂત કૂટનીતિનો પરિચય આપ્યો છે.