નવી દિલ્હી: ભારતીય વાયુસેના (IAF) પોતાની સંરક્ષણ ક્ષમતાને આધુનિક બનાવવા માટે એક ક્રાંતિકારી 'વાયુ બાન' પ્રોજેક્ટ પર સઘન કાર્ય કરી રહી છે. આ એક સંપૂર્ણ સ્વદેશી એર-લોન્ચ્ડ ઇફેક્ટ્સ (ALE) પ્રોગ્રામ છે, જેનો મુખ્ય હેતુ માનવરહિત હવાઈ પ્રણાલીઓ (UAS) ને સીધા જ માનવસહિત રોટરી-વિંગ પ્લેટફોર્મ એટલે કે હેલિકોપ્ટર સાથે સાંકળવાનો છે. આ ટેકનોલોજીના આગમન સાથે ભારતીય વાયુસેનાના હેલિકોપ્ટર્સ હવે માત્ર પરિવહન કે સામાન્ય હુમલા પૂરતા મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ તે હવામાંથી જ ‘સ્માર્ટ મિસાઈલ’ જેવા ડ્રોન છોડવા માટે સક્ષમ બનશે.

આ અત્યાધુનિક સિસ્ટમ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તે સમજવું ખૂબ જ રસપ્રદ છે. ‘વાયુ બાન’ એ વાસ્તવમાં એક નાનું અને સ્વાયત્ત ડ્રોન છે, જેને ખાસ કરીને ઉડતા હેલિકોપ્ટરમાંથી લોન્ચ કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. જ્યારે હેલિકોપ્ટર મધ્ય હવામાં હોય, ત્યારે આ ડ્રોનને છોડવામાં આવે છે. હવામાં મુક્ત થતાની સાથે જ આ ડ્રોન પોતાની પાંખો ખોલે છે અને તેની અંદર રહેલી પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ સક્રિય થઈ જાય છે. આ પ્રક્રિયા બાદ તે એક શક્તિશાળી દેખરેખ સાધન અથવા ચોકસાઇ-માર્ગદર્શિત શસ્ત્ર તરીકે કાર્ય કરવા લાગે છે.

આ પ્રોજેક્ટની સૌથી મોટી વિશેષતા તેના 'કેમિકેઝ ડ્રોન' (આત્મઘાતી ડ્રોન) તરીકેના ઉપયોગની છે. આ ડ્રોન દુશ્મનના રડારમાં આવ્યા વગર તેના ચોક્કસ ઠેકાણા સુધી પહોંચી શકે છે અને લક્ષ્ય સાથે અથડાઈને તેને નષ્ટ કરી શકે છે. તેનાથી વાયુસેનાના પાઈલટોને જોખમી વિસ્તારોમાં ગયા વગર જ સુરક્ષિત અંતરથી હુમલો કરવાની સુવિધા મળશે. આ ટેકનોલોજી અત્યંત સચોટ હોવાથી નાગરિક વિસ્તારોમાં થતા નુકસાનને ન્યૂનતમ રાખી શકાય છે અને યુદ્ધના મેદાનમાં વ્યૂહાત્મક સરસાઈ મેળવી શકાય છે.

સંરક્ષણ નિષ્ણાતોના મતે, 'વાયુ બાન' પ્રોજેક્ટ ભારતની આત્મનિર્ભરતાની દિશામાં એક મોટું પગલું છે. આ પ્રોગ્રામ દ્વારા ભવિષ્યના યુદ્ધોમાં ડ્રોન ટેકનોલોજીનો પ્રભાવ વધશે અને હેલિકોપ્ટરની કાર્યક્ષમતામાં ધરખમ ફેરફાર આવશે. હાલમાં આ પ્રોજેક્ટના વિવિધ તબક્કાઓ પર કામ ચાલી રહ્યું છે અને ટૂંક સમયમાં તેના પરીક્ષણો શરૂ કરવામાં આવશે. ભારતીય વાયુસેનાના શસ્ત્રાગારમાં આ પ્રોજેક્ટ સામેલ થવાથી સરહદો પરની સુરક્ષા વધુ મજબૂત બનશે અને ભારત વૈશ્વિક સ્તરે સંરક્ષણ ટેકનોલોજીમાં અગ્રેસર થશે.