નવી દિલ્‍હી તા.૩૦: ગલ્‍ફ ક્ષેત્રમાં અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષને કારણે તેલ અને ગેસની આયાતમાં વિક્ષેપ પડવા ઉપરાંત, કૃષિ અને ડેરી ક્ષેત્રોમાંથી ભારતની ડોલર ૧૦.૬૮ બિલિયનની નિકાસ પર પણ ગંભીર અસર પડી છે. વધુમાં, રત્‍નો, ઘરેણાં, હસ્‍તકલા અને નાના પાયે ઉદ્યોગો (MSMEs) ની નિકાસ પર પણ ગંભીર અસર પડી છે. માંગ, લોજાિસ્‍ટિક્‍સ અવરોધો અને વધતા ખર્ચને કારણે પﾍમિ એશિયાઈ દેશોમાં આ નિકાસ પડકારોનો સામનો કરી રહી છે. આ મુખ્‍યત્‍વે મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, કર્ણાટક, તેમજ રાજસ્‍થાન, મધ્‍યપ્રદેશ અને છત્તીસગઢના નિકાસકારોને અસર કરી રહ્યું છે. હોર્મુઝ સ્‍ટ્રેટમાંથી સુરક્ષિત માર્ગમાં વિક્ષેપને કારણે પરત ફરતા નિકાસ જહાજો માટે કેન્‍દ્ર સરકારે ખાસ રાહત પગલાં શરૂ કર્યા છે, પરંતુ નિકાસકારો વધુ સહાયની આશા રાખી રહ્યા છે. મધ્‍ય પૂર્વ, ખાસ કરીને ગલ્‍ફ કોઓપરેશન કાઉન્‍સિલ (GCC) દેશો જેમ કે શ્‍ખ્‍ચ્‍, સાઉદી અરેબિયા, ઓમાન, કુવૈત, કતાર અને બહેરીન, ઈરાન, ઇરાક અને યમન, ભારતીય કૃષિ અને ડેરી ઉત્‍પાદનો માટે મુખ્‍ય બજારો છે. આ દેશો ભારતના કુલ કૃષિ નિકાસના આશરે ૨૦.૫% હિસ્‍સો ધરાવે છે. લગભગ એક મહિના પછી પણ પરિસ્‍થિતિ સામાન્‍ય ન થતાં, ભારતીય નિકાસકારો માટે કટોકટી વધુ ઘેરી બની રહી છે.

પરિસ્‍થિતિ પર નજર રાખવા માટે, સરકારે યુદ્ધ શરૂ થયાના બે દિવસ પછી જ સપ્‍લાય ચેઇન રેઝિલિયન્‍સ માટે આંતર-મંત્રીમંડળ જૂથ (IMG) સક્રિય કર્યું અને બાદમાં સંરક્ષણ પ્રધાન રાજનાથ સિહની અધ્‍યક્ષતામાં મંત્રીઓના જૂથની રચના કરી. સૂત્રોએ સંકેત આપ્‍યો કે જો કટોકટી લંબાય છે, તો સરકાર MSME અને અર્થતંત્રના નબળા વર્ગો માટે રાહત પેકેજની જાહેરાત કરી શકે છે જેથી તેમને સુરક્ષિત રાખવામાં અને સ્‍થાનિક બજારમાં ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ મળે.

રાહત યોજના (૧૯ માર્ચ) DGFT એ નિકાસ જોખમોને ઘટાડવા માટે રૂા.ફ૪૯૭ કરોડની એક ખાસ યોજના શરૂ કરી.

સમયમર્યાદામાં રાહતઃ વધારાના ફી વિના નિકાસ જવાબદારીઓ પૂર્ણ કરવાની અંતિમ તારીખ ૩૧ ઓગસ્‍ટ, ૨૦૨૬ સુધી લંબાવવામાં આવી છે.

લોજિસ્‍ટિક્‍સ અને કાર્ગો માટે રાહતઃ બર્થિગ, ઓફલોડિગ, શિપિગ બિલ રદ કરવા, અને હોર્મુઝથી પરત આવતા કાર્ગોને શહેરમાં પાછા લાવવાની સુવિધા, અને નિરીક્ષણ અને દંડમાં માફી.

બંદરો પર ખાસ વ્‍યવસ્‍થાઃ મુખ્‍ય બંદરો પર ૨૪હૃ૭ નોડલ અધિકારીઓ, વધારાનો સંગ્રહ, નાશવંત માલ માટે પ્રાથમિકતા અને ડ્‍યુટી મુક્‍તિ જેવા પગલાં અમલમાં મૂકવામાં આવ્‍યા છે.

સરકાર પરિસ્‍થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહી છે, જેમાં ભારતના બાહ્ય વેપાર, શિપિગ રૂટ અને લોજાિસ્‍ટિક્‍સ ચેઇન પર તેની અસરનો સમાવેશ થાય છે. નિકાસકારોએ સરકારને વિક્ષેપોની જાણ કરી છે, જેમાં નૂર દરમાં વધારો, યુદ્ધ-જોખમ સરચાર્જ લાદવો, કન્‍ટેનરની અછત, વિલંબિત શિપમેન્‍ટ શેડ્‍યૂલ અને બંદરો પર ભીડનો સમાવેશ થાય છે.

રાજસ્‍થાનથી લગભગ ૧૨૦ કન્‍ટેનર ઓમાન બંદર પર ફસાયેલા હોવાના અહેવાલ છે. રાજસ્‍થાનથી હસ્‍તકલા અને મસાલા નિકાસને અસર થઈ છે. નિકાસકાર રાજેશ ગુપ્તાએ જણાવ્‍યું હતું કે તાજેતરમાં મોકલવામાં આવેલા તેમના બે કન્‍ટેનર સાઉદી અરેબિયા પહોંચવાને બદલે ઓમાન બંદર પર ઉતારવામાં આવ્‍યા હતા. એક કન્‍ટેનર મેળવવા માટે વધારાના ૩૦૦,૦૦૦ રૂપિયાનો ખર્ચ થશે, જે નિકાસકારો પર નોંધપાત્ર નાણાકીય બોજ ઊભો કરશે.

યુદ્ધને કારણે છત્તીસગઢથી ચોખાની નિકાસ પર ૨૦% અસર પડી છે. હાલમાં વિઝાગ બંદર પર ચોખા અટવાઈ ગયા છે. ખાસ સ્‍ટીલ, રેશમ કોકન, હર્બલ ઉત્‍પાદનો અને બસ્‍તર કલા વસ્‍તુઓની નિકાસ પણ ખોરવાઈ ગઈ છે.

મધ્‍યપ્રદેશથી બાસમતી ચોખા, ડેરી ઉત્‍પાદનો, માંસ અને ફળો અને શાકભાજીની નિકાસ પર અસર પડી છે. નિકાસ બંધ થવાને કારણે ૨૫૦,૦૦૦ થી ૩૦૦,૦૦૦ ટન બાસમતી ચોખા અને અન્‍ય માલ બંદર પર ફસાયેલા છે, અને ગોદામોમાં નોંધપાત્ર સ્‍ટોક જમા થયો છે. ચોખાના મિલ માલિક શ્રીરામ મહેશ્વરીએ જણાવ્‍યું હતું કે ચોખાના નિકાસકારો ચિંતિત છે. જહાજના ભાડામાં ૨૫ થી ૩૦% નો વધારો થયો છે. સ્‍થાનિક બજારમાં ભાવમાં ઘટાડો થયો છે