વોશિંગ્ટન : માનવજાત ફરી એકવાર ચંદ્ર પર પગ મૂકવાની તૈયારી કરી રહી છે, ત્યારે નાસા (NASA) નું 'આર્ટેમિસ II' મિશન અત્યારે વિશ્વભરમાં ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યું છે. આગામી ૧ એપ્રિલના રોજ ચાર બહાદુર અવકાશયાત્રીઓ ઓરિઅન (Orion) અવકાશયાનમાં સવાર થઈને ચંદ્રની સફરે નીકળશે. જોકે, આ સફર જેટલી રોમાંચક છે એટલી જ જોખમી પણ છે. પૃથ્વીના રક્ષણાત્મક ચુંબકીય ક્ષેત્રની બહાર નીકળતા જ અવકાશયાત્રીઓનો સામનો સૂર્યમાંથી નીકળતા ઘાતક કિરણોત્સર્ગ (Radiation) સામે થશે. આથી જ નાસા અને NOAA સૂર્યની દરેક હલચલ પર અત્યંત બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યા છે.
સૌર તોફાન અને 'રેડિયેશન સિકનેસ'નો ડર
અવકાશમાં સૌથી મોટો પડકાર સૂર્યના 'X-ક્લાસ' જ્વાળાઓ અને કોરોનલ માસ ઇજેક્શન છે. જ્યારે સૂર્ય આ શક્તિશાળી કણો છોડે છે, ત્યારે તે અવકાશયાન અને તેમાં બેઠેલા મુસાફરોને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. પૃથ્વી પર આપણને વાતાવરણ બચાવે છે, પરંતુ ચંદ્રની સફર દરમિયાન ઓરિઅન કેપ્સ્યુલ જ અવકાશયાત્રીઓનું એકમાત્ર ઘર હશે. જો અવકાશમાં હોવા દરમિયાન કોઈ તીવ્ર સૌર તોફાનની ચેતવણી મળે, તો અવકાશયાત્રીઓએ તરત જ પોતાની સુરક્ષા માટે પગલાં લેવા પડશે.
કેપ્સ્યુલની અંદર બનાવવામાં આવશે 'અસ્થાયી કવચ'
નાસાએ આ જોખમનો સામનો કરવા માટે અનોખી વ્યવસ્થા કરી છે. ઓરિઅન કેપ્સ્યુલમાં ખાસ રેડિયેશન સેન્સર અને એલાર્મ લગાવવામાં આવ્યા છે. જો કિરણોત્સર્ગનું સ્તર વધશે, તો અવકાશયાત્રીઓ કેપ્સ્યુલના સ્ટોરેજ કમ્પાર્ટમેન્ટનો ઉપયોગ 'રેડિયેશન આશ્રય' (Safe Room) તરીકે કરશે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, તેઓ કેપ્સ્યુલની અંદર રહેલા સાધનો અને અન્ય સામગ્રીને એવી રીતે ગોઠવશે કે જે તેમની અને હાનિકારક કણો વચ્ચે એક મજબૂત અવરોધ તરીકે કામ કરશે. આ તાલીમ તેમને પૃથ્વી પર જ આપવામાં આવી છે.
ચોવીસ કલાક દેખરેખ માટે સેટેલાઇટ્સનું નેટવર્ક
સૂર્ય પર નજર રાખવા માટે નાસા માત્ર પૃથ્વી પરથી જ નહીં, પરંતુ અવકાશમાં તૈનાત અનેક ઉપગ્રહોનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. જેમાં સોલાર ડાયનેમિક્સ ઓબ્ઝર્વેટરી અને યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સીના સેટેલાઇટ્સ સામેલ છે. એટલું જ નહીં, મંગળ પર રહેલું 'પર્સિવરન્સ રોવર' પણ સૂર્યની પેલી બાજુ પર નજર રાખશે જે પૃથ્વી પરથી જોઈ શકાતી નથી. આમ, વિજ્ઞાનીઓ કોઈ પણ જોખમ લેવા તૈયાર નથી અને આર્ટેમિસ II મિશનને સફળ બનાવવા માટે આકાશ અને પાતાળ એક કરી રહ્યા છે.