નવી દિલ્‍હી તા.૩૧: કેરોસીન ચૂલા એક સમયે ભારતીય ઘરોની ઓળખ હતા. રસોઈ કેરોસીન ચૂલાનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવતી હતી. હવે, કેરોસીન ચૂલાની જરૂરિયાત ફરી એકવાર વધી રહી છે. LPG રસોઈ ગેસની અછત વચ્‍ચે, સરકારે કેરોસીનના વેચાણ માટેના નિયમો હળવા કર્યા છે. નાગરિકોને રસોઈ માટે ગેસ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે, ઝડપથી અને સરળતાથી કેરોસીન મળે તે સુનિﾍતિ કરવાનો પ્રયાસ છે. જો કે, તમને બજારમાં કેરોસીન ચૂલા નહીં મળે. કેરોસીન ફાનસ માટે પણ એવું જ છે.

જો તમે દિલ્‍હીના જથ્‍થાબંધ બજાર, સદર બજારમાં જાઓ છો, તો તમને કેરોસીન ચૂલો નહીં મળે. સરકારે કેરોસીનની ઉપલબ્‍ધતા સુનિﾍતિ કરી હશે, પણ ગ્રાહકોને ચૂલા ક્‍યાંથી મળશે? સદર બજાર ટ્રેડર્સ એસોસિએશનના મહાસચિવ દેવરાજ બાવેજા કહે છે કે સદર બજારમાં ફક્‍ત થોડા જ કેરોસીન ચૂલા વિક્રેતાઓ બાકી છે. પહેલા કેરોસીન ચૂલા અને ફાનસના અસંખ્‍ય વિક્રેતાઓ અને ઉત્‍પાદકો હતા. સમય જતાં, રસોઈ ગેસની લોકપ્રિયતા અને ઉપલબ્‍ધતા વધતાં, કેરોસીન ચૂલાનો ઉપયોગ ઘટ્‍યો. ફાનસને સોલાર લાઇટ, બેટરી લાઇટ અને ઇન્‍વર્ટર દ્વારા બદલવામાં આવ્‍યું.

તેઓ સમજાવે છે કે હવે, વૈશ્વિક યુદ્ધ દરમિયાન, રસોઈ ગેસની અછત છે, તેથી ચૂલા અને ડીઝલ ભઠ્ઠીઓ બજારમાંથી ગાયબ થઈ ગયા છે. પરિસ્‍થિતિ એટલી વિકટ બની ગઈ છે કે અન્‍ય રાજ્‍યોમાંથી આયાત કરાયેલા ચૂલા ઊંચા ભાવે વેચાઈ રહ્યા છે. એટલા માટે જે ચૂલો પહેલા રૂા.૪૦૦નો હતો તે હવે રૂા.૧,૭૦૦નો થઈ ગયો છે, અને જે ડીઝલ ચૂલો પહેલા રૂા.૮,૦૦૦-રૂા.૯,૦૦૦નો હતો તે રૂા.૩૦,૦૦૦ સુધી પહોંચી ગયો છે. સદર બજારના લલ્‍લુ મિશ્રા ગલી, કુતુબ રોડ અને ગાંધી માર્કેટમાં હવે કેરોસીન સ્‍ટવ અને ફાનસના વેપારીઓ ઓછા છે. ઘણા વેપારીઓ કેરોસીન સ્‍ટવનો વ્‍યવસાય છોડીને LPG બર્નર તરફ વળ્‍યા છે. હવે, કોઈની પાસે સ્‍ટવ નથી. સ્‍ટવનો ભંગાર પણ વેચાઈ ગયો છે.

પહેલાં, બજારમાં ઘણા પ્રકારના કેરોસીન સ્‍ટવ ઉપલબ્‍ધ હતાઃ લોખંડના સ્‍ટવ, પિત્તળના સ્‍ટવ, વાટના સ્‍ટવ વગેરે. લોખંડના સ્‍ટવ વધુ મજબૂત અને આર્થિક માનવામાં આવે છે. પિત્તળના સ્‍ટવ વધુ સારા હતા, પરંતુ વધુ મોંઘા હતા. દિલ્‍હીમાં ઘણા વેપારીઓ દેશના વિવિધ ભાગોમાંથી કાચા અને તૈયાર સ્‍ટવ આયાત કરતા હતા. બર્નર લુધિયાણાથી આવતા હતા, પંપ વાલ્‍વ રાજકોટથી આવતા હતા અને નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં સામગ્રી ઉલ્‍હાસનગરથી આવતી હતી. અન્‍ય રાજ્‍યોમાં સ્‍થાનિક સ્‍ટવ ઉત્‍પાદકો પણ સ્‍થાનિક બજાર અને ગ્રાહકોને સેવા પૂરી પાડે છે.

દેવરાજ બાવેજાએ સમજાવ્‍યું કે આર્થિક રીતે નબળા વર્ગ માટે કેરોસીન સ્‍ટવ એક જરૂરિયાત છે. હવે ગેસ સિલિન્‍ડર ઉપલબ્‍ધ ન હોવાથી, કામદાર વર્ગ સ્‍ટવ પર રસોઈ બનાવવાનું શરૂ કરી દીધું છે. ગેસની અછતના શરૂઆતના દિવસોમાં, બજારનો સ્‍ટોક વેચાઈ ગયો હતો. હવે, વેપારીઓ ફેક્‍ટરીઓમાંથી તૈયાર ચૂલા અને કાચો માલ મેળવી શકતા નથી. કિમતોમાં વધારો થયો છે.

ગેસ પરની નિર્ભરતા ઓછી LPGની અછત દરમિયાન એક સારો વિકલ્‍પ

સસ્‍તું ઇંધણઃ ઘણી જગ્‍યાએ ગેસ કરતાં કેરોસીન સસ્‍તું છે

ગ્રામીણ અને કટોકટીનો ઉપયોગઃ વીજળી કે ગેસ ન હોય ત્‍યારે પણ ઉપયોગી

કેરોસીન સ્‍ટવના ગેરફાયદા

ધુમાડો અને પ્રદૂષણઃ સ્‍વાસ્‍થ્‍ય માટે હાનિકારક

ગંધઃ રસોઈ કરતી વખતે તીવ્ર ગંધ

ખતરોઃ આગ કે વિસ્‍ફોટનું જોખમ

જાળવણીઃ વારંવાર સફાઈ અને સમારકામની જરૂર પડે છે

કેરોસીન-ડીઝલ ભઠ્ઠીઓના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે

સદર બજારમાં કુતુબ રોડ પરના એક વેપારી બલવિદર સિહ સરનાએ જણાવ્‍યું હતું કે, સ્‍ટોવનો ઉપયોગ ઘરેલું ઉપયોગ માટે થાય છે. કેરોસીન-ડીઝલ ભઠ્ઠીઓનો ઉપયોગ મોટા હેતુઓ માટે થાય છે. તેમના ભાવમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. ગેસની અછત પહેલા, ભઠ્ઠીઓ ૮,૦૦૦ થી ૯,૦૦૦ રૂપિયામાં ઉપલબ્‍ધ હતી. હવે, કિમત ૩૦,૦૦૦ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગઈ છે. તેનો ઉપયોગ મીઠાઈ બનાવનારા, મીઠાઈ વેચનારા, હોટલ, ઢાબા અને મોટા ભોજન સમારંભો માટે રેસ્‍ટોરન્‍ટ સંચાલકો. આ ભઠ્ઠીઓ ડીઝલ પર ચાલે છે. તેઓ બળતણ અને કેરોસીન બંને પર ચાલી શકે છે. તેઓ ઘોંઘાટીયા છે. તેઓ વાસણોને પણ કાળા કરે છે. સરકારે ઔદ્યોગિક ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર ૨૨ રૂપિયાનો વધારો કર્યો છે, તેથી તેની કિમત પણ વધી છે.