પેરિસ:  વૈશ્વિક સ્તરે રાજદ્વારી સંબંધોમાં એક અત્યંત ચોંકાવનારો અને મહત્વનો વળાંક આવ્યો છે. ઈરાને સત્તાવાર રીતે જાહેર કર્યું છે કે ફ્રાન્સ હવે તેના માટે ‘શત્રુ રાષ્ટ્ર’ (Hostile Nation) નથી. આ જાહેરાત પાછળનું મુખ્ય કારણ ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોનનું તાજેતરનું વલણ માનવામાં આવે છે, જેમાં તેમણે અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ઈરાન વિરોધી નીતિઓ સાથે સહમત થવાનો ઇનકાર કરી દીધો છે. આ ઘટનાક્રમ બાદ ઈરાને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વની ગણાતી ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ (Strait of Hormuz) માંથી ફ્રેન્ચ જહાજોને મુક્તપણે પસાર થવાની મંજૂરી આપી દીધી છે.
મેક્રોનનો માસ્ટરસ્ટ્રોક અને અમેરિકા સાથે અંતર
છેલ્લા કેટલાક સમયથી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધો વણસેલા છે, જેમાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની કડક નીતિઓનો મોટો ફાળો રહ્યો છે. જોકે, ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોને યુરોપના હિતોને પ્રાથમિકતા આપતા ટ્રમ્પના દબાણ સામે ઝૂકવાનો ઇનકાર કર્યો છે. મેક્રોને ઈરાન સાથે સંવાદનો માર્ગ ખુલ્લો રાખવાની હિમાયત કરી છે, જેના પરિણામે ઈરાનના વલણમાં નરમાશ જોવા મળી રહી છે. ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જે દેશો તેની સાર્વભૌમત્વનો આદર કરે છે, તેમની સાથે તે દુશ્મની રાખવા માંગતું નથી.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ પરથી હટ્યું જોખમ
વિશ્વના કુલ ખનિજ તેલના વેપારનો મોટો હિસ્સો હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી પસાર થાય છે. અગાઉ ઈરાને અહીંથી પસાર થતા પશ્ચિમી દેશોના જહાજોને અટકાવવાની અથવા જપ્ત કરવાની ધમકી આપી હતી, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ વધવાની ભીતિ હતી. હવે, ફ્રાન્સ સાથેના સંબંધો સુધરતા ઈરાને આ માર્ગ પરથી જહાજોને પસાર થવા માટે સુરક્ષિત રસ્તો આપવાની સંમતિ દર્શાવી છે. આ નિર્ણયથી માત્ર ફ્રાન્સને જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વૈશ્વિક અર્થતંત્રને મોટી રાહત મળશે.
નવા વૈશ્વિક સમીકરણોની શરૂઆત
નિષ્ણાતો માને છે કે ફ્રાન્સ અને ઈરાન વચ્ચેની આ નિકટતા પશ્ચિમી દેશોના ગઠબંધનમાં પડેલી તિરાડ પણ દર્શાવે છે. મેક્રોનનું આ પગલું સાબિત કરે છે કે યુરોપ હવે વિદેશ નીતિ બાબતે અમેરિકા પર સંપૂર્ણ નિર્ભર રહેવા માંગતું નથી. બીજી તરફ, ઈરાન માટે આ એક મોટી રાજદ્વારી જીત છે કારણ કે તે યુરોપના એક શક્તિશાળી દેશને પોતાની તરફેણમાં કરવામાં સફળ રહ્યું છે.
આ બદલાતી ભૌગોલિક-રાજકીય સ્થિતિ આગામી દિવસોમાં મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ સ્થાપવામાં મદદરૂપ થાય છે કે કેમ, તેના પર આખા વિશ્વની નજર ટકેલી છે.