પટણા : લોકશાહીની પવિત્રતા અને બંધારણીય સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા પર સુપ્રીમ કોર્ટના જસ્ટિસ બી.વી. નાગરત્નાએ એક અત્યંત ગંભીર અને ચિંતનશીલ નિવેદન આપ્યું છે. પટણાની ચાણક્ય નેશનલ લો યુનિવર્સિટી ખાતે આયોજિત વ્યાખ્યાનમાં તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે, ભારત જેવા દેશમાં ચૂંટણીઓ માત્ર દર પાંચ વર્ષે આવતી ઘટના નથી, પરંતુ તે રાજકીય શક્તિના નિર્માણની પ્રક્રિયા છે. જો આ પ્રક્રિયાનું સંચાલન કરનારા (ચૂંટણી પંચ) લોકો ચૂંટણી લડનારાઓ (રાજકીય પક્ષો) પર નિર્ભર હોય, તો નિષ્પક્ષતાની અપેક્ષા રાખવી વ્યર્થ છે. તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે જો ચૂંટણીની શરતો પર કોઈનું નિયંત્રણ આવી જાય, તો લોકશાહીનું માળખું જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.

જસ્ટિસ નાગરત્નાએ ભારતના બંધારણીય માળખામાં ચૂંટણી પંચ, CAG (નિયંત્રક અને મહાલેખક) અને નાણા પંચની ભૂમિકાને સમાન ગણાવી હતી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે આ સંસ્થાઓને બાહ્ય પ્રભાવોથી મુક્ત રાખવા માટે જ વિશિષ્ટ રીતે રચવામાં આવી છે. ઈતિહાસનો દાખલો આપતા તેમણે સમજાવ્યું કે જ્યારે બંધારણીય માળખું નબળું પડે છે, ત્યારે સંસ્થાઓ એકબીજા પર દેખરેખ રાખવાનું બંધ કરી દે છે. આવી સ્થિતિમાં અદાલતો અને સંસદ ચાલુ હોવા છતાં, સત્તા પર કોઈ પ્રભાવી અંકુશ રહેતો નથી, જે આખરે સામાન્ય નાગરિકોના મૌલિક અધિકારોના ઉલ્લંઘનમાં પરિણમે છે.

ન્યાયાધીશે ટી.એન. શેષન વિરુદ્ધ ભારત સંઘના ઐતિહાસિક કેસનો ઉલ્લેખ કરીને યાદ અપાવ્યું હતું કે નિષ્પક્ષ ચૂંટણી સુનિશ્ચિત કરવી એ ચૂંટણી પંચની પ્રાથમિક જવાબદારી છે. તેમણે 'માળખાકીય શિસ્ત' પર ભાર મૂકતા કહ્યું કે જો સંસ્થાઓ પોતપોતાની મર્યાદામાં રહીને નિષ્પક્ષ કાર્ય નહીં કરે, તો લોકશાહી માત્ર નામની રહી જશે. તેમના આ નિવેદનને વર્તમાન રાજકીય સંજોગોમાં ખૂબ જ મહત્વનું માનવામાં આવે છે, કારણ કે તે દેશની સર્વોચ્ચ સંસ્થાઓની વિશ્વસનીયતા અને તેમની કાર્યશૈલી પર સીધો પ્રકાશ પાડે છે.