નવી દિલ્હી : તબીબી જગતમાં ક્યારેક એવા કિસ્સાઓ સામે આવે છે જે વિજ્ઞાનને પણ પડકારે છે. દિલ્હીની ડૉ. રામ મનોહર લોહિયા (RML) હોસ્પિટલના તબીબોએ એક એવી સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે, જેણે ભારતનું નામ વૈશ્વિક સ્તરે રોશન કર્યું છે. રાજસ્થાનની રહેવાસી એક ૩૧ વર્ષીય મહિલા, જેના શરીરના તમામ અંગો કુદરતી રીતે ઉલટી દિશામાં (Mirror Image) હતા અને હૃદયમાં ગંભીર છિદ્ર હતું, તેને ડૉક્ટરોએ વિશ્વની પ્રથમ પ્રકારની અત્યાધુનિક સર્જરી દ્વારા નવું જીવન આપ્યું છે.
આ મહિલા 'સાઇટસ ઇનવર્સ' (Situs Inversus) નામની અત્યંત દુર્લભ જન્મજાત સ્થિતિથી પીડાતી હતી. સામાન્ય રીતે માણસનું હૃદય ડાબી બાજુ અને લીવર જમણી બાજુ હોય છે, પરંતુ આ કિસ્સામાં હૃદય જમણી બાજુ અને લીવર ડાબી બાજુએ હતું. આટલું ઓછું હોય તેમ, મહિલાના હૃદયમાં 'એટ્રિયોવેન્ટ્રિક્યુલર (AV) કેનાલ ડિફેક્ટ' એટલે કે મોટું છિદ્ર હતું, જેના કારણે શુદ્ધ અને અશુદ્ધ લોહી ભળી જતું હતું અને હૃદય પર ભારે દબાણ આવતું હતું.
હોસ્પિટલના કાર્ડિયોથોરેસિક વિભાગના વડા ડૉ. નરેન્દ્ર સિંહ ઝઝારિયા અને તેમની ટીમે આ પડકારને ઉપાડી લીધો હતો. પરંપરાગત રીતે આવી સર્જરીમાં છાતીનું હાડકું (Sternum) કાપવું પડે છે, પરંતુ ડૉક્ટરોએ 'મિનિમલી ઇનવેસિવ' ટેકનિકનો ઉપયોગ કર્યો હતો. તેમણે છાતીનું હાડકું કાપ્યા વગર, માત્ર ૪ સેમીના નાના કોસ્મેટિક ચીરા દ્વારા હૃદયનું ઓપરેશન પાર પાડ્યું હતું. હૃદયના છિદ્રને બંધ કરવા માટે દર્દીના હૃદયની આસપાસના પડ (Pericardium) માંથી જ પેચ બનાવીને લગાવવામાં આવ્યો હતો.
સૌથી ગૌરવની વાત એ છે કે આ જટિલ અને ખર્ચાળ સર્જરી ભારત સરકારની 'આયુષ્માન ભારત યોજના' હેઠળ તદ્દન મફતમાં કરવામાં આવી છે. ઓપરેશનના ચાર દિવસ બાદ મહિલાને હોસ્પિટલમાંથી રજા આપવામાં આવી છે અને તે હવે સંપૂર્ણ સ્વસ્થ છે. ડૉક્ટરોનું માનવું છે કે આ પ્રકારની સર્જરી વિશ્વમાં પ્રથમવાર સફળતાપૂર્વક થઈ છે, જે ભવિષ્યમાં આવા જટિલ કેસો માટે નવો માર્ગ પ્રશસ્ત કરશે.
આ અદભૂત સફળતા વિશે તમારું શું કહેવું છે? શું તમને લાગે છે કે આયુષ્માન ભારત જેવી યોજનાઓ ખરેખર મધ્યમ અને ગરીબ વર્ગ માટે સંજીવની સમાન સાબિત થઈ રહી છે?