અમરાવતી: ભારતના સમૃદ્ધ ગણાતા દક્ષિણ રાજ્યો હાલમાં એક શાંત પણ અત્યંત ગંભીર વસ્તી વિષયક પડકારનો સામનો કરી રહ્યા છે. આંધ્રપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી એન. ચંદ્રાબાબુ નાયડુએ તાજેતરમાં પરિવારોને વધુ બાળકો પેદા કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરતા કાયદાનો જે પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે, તે વાસ્તવમાં દક્ષિણ ભારતના રાજ્યોમાં ઝડપથી ઘટી રહેલા જન્મદરની જાહેર સ્વીકૃતિ છે. એક સમયે સ્ત્રી સાક્ષરતા અને કુટુંબ નિયોજનમાં દેશમાં અગ્રેસર રહેલા કેરળ, તમિલનાડુ, કર્ણાટક અને આંધ્રપ્રદેશ હવે એવી સ્થિતિમાં આવી ગયા છે જ્યાં તેમની કાર્યકારી વસ્તી ઘટી રહી છે અને વૃદ્ધોની સંખ્યામાં ધરખમ વધારો થઈ રહ્યો છે. સેમ્પલ રજીસ્ટ્રેશન સિસ્ટમ (SRS) ના તાજા ડેટા મુજબ, આ રાજ્યોમાં પ્રજનન દર (TFR) 1.5 થી 1.6 ની વચ્ચે આવી ગયો છે, જે ભવિષ્યમાં આર્થિક વિકાસને અવરોધી શકે છે.

ઉત્તર ભારત અને દક્ષિણ ભારત વચ્ચેનો વસ્તી વિષયક તફાવત હવે સ્પષ્ટપણે 'બે ભારત' ની છબી ઉભી કરી રહ્યો છે. જ્યાં બિહારમાં પ્રજનન દર 3.0 અને ઉત્તર પ્રદેશમાં 2.7 છે, તેની સરખામણીએ દક્ષિણના રાજ્યોમાં તે લગભગ અડધો છે. વસ્તીશાસ્ત્રી એસ. ઈરુદય રાજન જણાવે છે કે 1970 અને 80ના દાયકામાં સરકારે જે રીતે નાના પરિવારના સૂત્રને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું, તે હવે સામાજિક ધોરણ બની ગયું છે. આજે મોંઘવારી, શહેરીકરણ અને કારકિર્દીની પ્રાથમિકતાઓને કારણે લોકો બાળકોને 'સંપત્તિ' ને બદલે 'જવાબદારી' માનવા લાગ્યા છે. નેચર મેગેઝિનના સંશોધન મુજબ, જો આ જ ગતિએ વસ્તી ઘટતી રહી તો 2041 પછી આ રાજ્યોમાં શ્રમિકોની ભારે અછત સર્જાશે અને આર્થિક ઉત્પાદકતામાં મોટું નુકસાન થઈ શકે છે.

દક્ષિણ ભારતની આ વસ્તી વિષયક કસોટી માત્ર જન્મો પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે સ્થળાંતર અને અર્થતંત્ર સાથે પણ જોડાયેલી છે. કેરળ અને તમિલનાડુ જેવા રાજ્યો દાયકાઓથી કુશળ શ્રમિકોને ગલ્ફ દેશોમાં મોકલીને મોટું રેમિટન્સ મેળવે છે, પરંતુ હવે સ્થાનિક સ્તરે જ યુવા શક્તિ ખૂટી રહી છે. નિષ્ણાતોના મતે, સરકારના માત્ર પ્રોત્સાહનો પૂરતા નથી; સ્ત્રીઓને બાળકોના ઉછેર બાદ ફરીથી કાર્યબળમાં જોડાવા માટે મજબૂત સુરક્ષા અને માળખાકીય સુવિધાઓ આપવી પડશે. ચીન જેવા દેશોના ઉદાહરણો દર્શાવે છે કે એકવાર પ્રજનન દર ઘટી જાય પછી તેને પાછો લાવવો અત્યંત મુશ્કેલ છે. આવનારા દાયકાઓમાં દક્ષિણ ભારતે આ વસ્તી વિષયક અસંતુલન અને આર્થિક વૃદ્ધિ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું એ સૌથી મોટો પડકાર બની રહેશે.