નવી દિલ્હી : ભારતીય રેલવેની પ્રતિષ્ઠિત કેટરિંગ શાખા IRCTC અત્યારે કેન્દ્રીય માહિતી આયોગ (CIC) ના નિશાના પર છે. વર્ષ ૨૦૧૫ના ચકચારી ‘રેલ નીર કૌભાંડ’ સાથે જોડાયેલી કંપનીઓની વિગતો RTI હેઠળ આપવાનો ઇનકાર કરવા બદલ CIC એ IRCTC ની આકરી ટીકા કરી છે. આયોગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સરકારી ટેન્ડરોમાં પારદર્શિતા હોવી અનિવાર્ય છે અને કોઈ પણ સંસ્થા માત્ર કાયદાની કલમોનો હવાલો આપીને જાહેર હિતની માહિતી દબાવી શકે નહીં.
શું છે આખો વિવાદ?
એક RTI અરજદારે IRCTC પાસે એ જાણવા માંગ્યું હતું કે રેલવેના ટેન્ડરો માટે બોલી લગાવતી કંપનીઓએ દસ્તાવેજોમાં પોતાની વિરુદ્ધ ચાલી રહેલા CBI કે EDના કેસોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે કે નહીં? ખાસ કરીને, શું આ કંપનીઓએ એ સ્વીકાર્યું છે કે તેઓ ૧૯.૫ કરોડના ‘રેલ નીર કૌભાંડ’માં આરોપી છે? અરજદારે દરોડા, રોકડ જપ્તી અને ચાર્જશીટ જેવી મહત્વની વિગતો પણ માંગી હતી, જેથી જાણી શકાય કે ભ્રષ્ટાચારી કંપનીઓને ફરીથી કોન્ટ્રાક્ટ તો નથી અપાઈ રહ્યા ને!
IRCTC નો બચાવ અને CIC નો પ્રહાર
IRCTC એ આ માહિતી આપવાનો ઇનકાર કરતા RTI એક્ટની કલમ ૮(૧)(ડી) નો સહારો લીધો હતો. તેમણે દલીલ કરી હતી કે આ માહિતી ‘વ્યાપારી વિશ્વાસ’ (Commercial Confidence) હેઠળ આવે છે અને તેનાથી ત્રીજા પક્ષની સ્પર્ધાત્મક સ્થિતિને નુકસાન થઈ શકે છે. જોકે, CIC એ આ દલીલને ફગાવી દેતા કહ્યું કે, “માત્ર કલમો ટાંકી દેવી એ જવાબ નથી. માહિતી કેમ ન આપી શકાય તેનું વાજબી કારણ આપવું પડે.” આયોગે ઉમેર્યું કે ભ્રષ્ટાચારના કેસની વિગતો છુપાવવી એ RTI કાયદાની જોગવાઈઓ વિરુદ્ધ છે.
રેલ નીર કૌભાંડ: જ્યારે મુસાફરોને સસ્તું પાણી પીવડાવી કરોડો કમાયા
યાદ અપાવી દઈએ કે ૨૦૧૫માં CBI એ એક મોટા કૌભાંડનો પર્દાફાશ કર્યો હતો. રાજધાની અને શતાબ્દી જેવી પ્રીમિયમ ટ્રેનોમાં ખાનગી કેટરિંગ કંપનીઓએ રેલવેના ફરજિયાત ‘રેલ નીર’ ને બદલે બજારમાંથી સસ્તું બોટલબંધ પાણી પૂરું પાડ્યું હતું. આ છેતરપિંડીને કારણે રેલવેને અંદાજે ૧૯.૫ કરોડનું મોટું આર્થિક નુકસાન થયું હતું અને મુસાફરોના સ્વાસ્થ્ય સાથે પણ ચેડાં થયા હતા.
હવે આગળ શું?
CIC એ IRCTC ને આદેશ આપ્યો છે કે તેઓ આ RTI અરજીની ફરીથી સમીક્ષા કરે અને ‘તર્કસંગત’ નવો જવાબ રજૂ કરે. આ ચુકાદાથી હવે એવી કંપનીઓની મુશ્કેલી વધી શકે છે જેઓ ગુનાહિત ઇતિહાસ ધરાવતી હોવા છતાં સરકારી ટેન્ડરો મેળવી રહી છે. રેલવેમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે આ એક મોટું કદમ માનવામાં આવે છે.